Бетондаги панжара: Тошкент совет меъморчилигининг шарқона нафосати — фото
Бетондаги панжара: Тошкент совет меъморчилигининг шарқона нафосати — фото
Sputnik Ўзбекистон
1960–1980 йиллардаги Тошкент модернизми — бетон, миллий нақшлар ва қуёшдан ҳимоя уйғунлиги. Пойтахтнинг салобатли дурдоналари шакл ва ёруғлик нигоҳида.
Бугунги Тошкентнинг ўзига хос меъморий қиёфаси 1966 йилги кучли зилзиладан сўнг шаҳарнинг қайта тикланиши даврида шаклланди. Ўша йилларда Ўзбекистон пойтахти бутун дунё меъморлари ва рассомлари учун ижодий тажриба майдонига айланиб, жаҳонга "шарқона ва сейсмик модернизм" номини олган бетакрор услубни тақдим этди.Тошкент модернизмини ҳеч бир бошқа шаҳар меъморчилиги билан адаштириб бўлмайди: у маҳаллий иқлим, табиат ва кўп асрлик миллий урф-одатларни чуқур англашдан туғилган. Бу ерда совуқ темир-бетон қуёш нурларидан асровчи нафис панжараларга, мовий гумбазларга ва миллий ҳовлиларнинг шинам кайфиятига айланди.Ушбу даврнинг ҳар бир салобатли биноси нафақат муҳандислик, балки чуқур фалсафий вазифаларни ҳам ҳал этган:Бугунги кунда Тошкент модернизм ёдгорликлари жаҳон маданий мероси сифатида эътироф этилиб, дадил муҳандислик ва миллий қадриятларнинг уйғунлигига ёрқин мисол бўлиб хизмат қилмоқда.
1960–1980 йиллардаги Тошкент модернизми — бетон, миллий нақшлар ва қуёшдан ҳимоя уйғунлиги. Пойтахтнинг салобатли дурдоналари шакл ва ёруғлик нигоҳида.
Бугунги Тошкентнинг ўзига хос меъморий қиёфаси 1966 йилги кучли зилзиладан сўнг шаҳарнинг қайта тикланиши даврида шаклланди. Ўша йилларда Ўзбекистон пойтахти бутун дунё меъморлари ва рассомлари учун ижодий тажриба майдонига айланиб, жаҳонга "шарқона ва сейсмик модернизм" номини олган бетакрор услубни тақдим этди.
Тошкент модернизмини ҳеч бир бошқа шаҳар меъморчилиги билан адаштириб бўлмайди: у маҳаллий иқлим, табиат ва кўп асрлик миллий урф-одатларни чуқур англашдан туғилган. Бу ерда совуқ темир-бетон қуёш нурларидан асровчи нафис панжараларга, мовий гумбазларга ва миллий ҳовлиларнинг шинам кайфиятига айланди.
"Тошкент меъморчилигидаги модернизм — бу шунчаки бетон ва ойналар йиғиндиси эмас, балки меъморий шаклларнинг жануб қуёши билан жонли мулоқотидир. Бу ерда панжара ва рельеф ҳайкалтарошлик нур-сояси сифатида хизмат қилиб, ҳар бир бинони муаззам санъат асарига айлантиради", — дейдиЎзбекистон Бадиий академияси академигиМарина Бородина.
Ушбу даврнинг ҳар бир салобатли биноси нафақат муҳандислик, балки чуқур фалсафий вазифаларни ҳам ҳал этган:
Гумбазли иншоотлар ва бозорлар (Чорсу бозори, Давлат цирки) анъанавий сардоба ва қадимий шарқ бозорларининг руҳини сақлаб, минглаб одамларни мовий кошинли ягона улкан гумбаз остида жамлади.
Қуёшдан ҳимояловчи фасадлар ("Ўзбекистон" меҳмонхонаси, собиқ Алоқа вазирлиги / Mobiuz биноси) хоналарни жазирама иссиқдан ҳимоя қилувчи қабариқ панжаралари орқали шаҳарнинг такрорланмас тимсолига айланди.
Маданият саройлари ва санъат масканлари ("Туркистон" санъат саройи, Ўзбекистон тарихи давлат музейи, Бадиий академиянинг Марказий кўргазмалар зали) мармар, ганчкорлик ва замонавий конструктив ечимларнинг юксак уйғунлигини кўрсатди.
Ноёб турар жой лойиҳалари (О. Қаландаровнинг "Марварид" (Жемчуг) уйи) ҳар уч қаватда очиқ ҳовли-айвонларга эга бўлган "вертикал маҳалла" ғоясини муваффақиятли намоён этди.
"Модернизм даври Тошкентини асраб-авайлаш — бу Шарқ анъаналари жаҳон миқёсидаги янги ва жасур меъморий тилга эга бўлган буюк ижодий давр хотирасини сақлаб қолиш демакдир", — дея ҳисоблайди Марина Бородина.
Бугунги кунда Тошкент модернизм ёдгорликлари жаҳон маданий мероси сифатида эътироф этилиб, дадил муҳандислик ва миллий қадриятларнинг уйғунлигига ёрқин мисол бўлиб хизмат қилмоқда.
"Халқлар дўстлиги" санъат саройи: бино ҳайкалтарошлик услубидаги улкан яхлит блок сифатида барпо этилган бўлиб, унинг маҳобатли қиёфаси Ўрта Осиёнинг қадимий ёдгорликлари ҳамда поғонали тарихий иншоотларини ёдга солади.
Ўзбекистон тарихи давлат музейи (собиқ В. И. Ленин музейи): ойнаванд асос устида муаллақ тургандек таассурот уйғотувчи, оқ мармар ва миллий нақшли бетон панжара билан ўралган муаззам куб.
"Туркистон" санъат саройи: мутаносиб композицияга эга бўлган маҳобатли, оппоқ бино. Бош фасад анъанавий сталактитсимон равоқлар (муқарнаслар)ни эслатувчи қуёшдан ҳимояловчи соябонлар ва рельефли модулларнинг бир маромдаги қатори билан безатилган.
!["Марварид" (Жемчуг) 16 қаватли экспериментал турар-жой биноси: меъмор Опол Қаландаров томонидан лойиҳаланган, кўп қаватли очиқ ҳовлилар ва шамоллатиш тизимига эга "вертикал маҳалла" дурдонаси. - Sputnik Ўзбекистон](https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/0a/0c/61118895_0:0:2496:1696_600x0_80_0_1_c1dad97557393cac97035581e1bb86b1.jpg ""Марварид" (Жемчуг) 16 қаватли экспериментал турар-жой биноси: меъмор Опол Қаландаров томонидан лойиҳаланган, кўп қаватли очиқ ҳовлилар ва шамоллатиш тизимига эга "вертикал маҳалла" дурдонаси.")
!["Халқлар дўстлиги" санъат саройи: бино ҳайкалтарошлик услубидаги улкан яхлит блок сифатида барпо этилган бўлиб, унинг маҳобатли қиёфаси Ўрта Осиёнинг қадимий ёдгорликлари ҳамда поғонали тарихий иншоотларини ёдга солади. - Sputnik Ўзбекистон](https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/0a/0c/61116809_0:0:2528:1686_600x0_80_0_1_dc6c47f81daad47d5a974e884736fd60.jpg ""Халқлар дўстлиги" санъат саройи: бино ҳайкалтарошлик услубидаги улкан яхлит блок сифатида барпо этилган бўлиб, унинг маҳобатли қиёфаси Ўрта Осиёнинг қадимий ёдгорликлари ҳамда поғонали тарихий иншоотларини ёдга солади.")
!["Туркистон" санъат саройи: мутаносиб композицияга эга бўлган маҳобатли, оппоқ бино. Бош фасад анъанавий сталактитсимон равоқлар (муқарнаслар)ни эслатувчи қуёшдан ҳимояловчи соябонлар ва рельефли модулларнинг бир маромдаги қатори билан безатилган. - Sputnik Ўзбекистон](https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/0a/0c/61116941_0:0:2400:1792_600x0_80_0_1_0e1d9aa00f6d1acaac71ff9fb0aef811.jpg ""Туркистон" санъат саройи: мутаносиб композицияга эга бўлган маҳобатли, оппоқ бино. Бош фасад анъанавий сталактитсимон равоқлар (муқарнаслар)ни эслатувчи қуёшдан ҳимояловчи соябонлар ва рельефли модулларнинг бир маромдаги қатори билан безатилган.")
!["Ўзбекистон" меҳмонхонаси: эгилган фасад шакли ва миллий панжарани эслатувчи қуёшдан ҳимояловчи бетон нақшлари билан машҳур Тошкент рамзи. - Sputnik Ўзбекистон](https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/0a/0c/61120124_0:0:2624:1632_600x0_80_0_1_98bc18554b56c8c7021ddbec6798d31b.jpg ""Ўзбекистон" меҳмонхонаси: эгилган фасад шакли ва миллий панжарани эслатувчи қуёшдан ҳимояловчи бетон нақшлари билан машҳур Тошкент рамзи.")
