https://sputniknews.uz/20260906/tashkent-botanika-bog-60168515.html

Тошкент Ботаника боғи: ўсимликларни асрашдан “яшил келажак” сари — фото

Sputnik Ўзбекистон

Тошкент Ботаника боғида 2500га яқин ўсимлик тури сақланмоқда. Бу ерда Қизил китобга киритилган турларни кўпайтириш, янги ўсимликларни иқлимлаштириш ва шаҳарларда яшил ҳудудларни тўғри ташкил этиш бўйича илмий ишлар олиб борилмоқда

2026-09-06T19:30+0500

боғ

илм-фан

экология

тадқиқот

қизил китоб

дарахт

ҳамкорлик

фото

https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/09/03/60171260_0:81:1535:944_1920x0_80_0_0_2f015361d365b1b370499570db29604e.png

Тошкент Ботаника боғининг ривожланиши, бу ерда олиб борилаётган илмий тадқиқотлар ва экологик маданиятни юксалтиришнинг аҳамияти ҳақида боғ директори Содиқжон Холиқназарович Абдиназаров сўзлаб берди.1950-йилларда ташкил этилган Тошкент Ботаника боғи йиллар давомида Ўзбекистонда ўсимликлар хилма-хиллигини сақлаш ва ўрганишга ихтисослашган муҳим илмий марказга айланди. Агар 2016 йилда боғ коллекциясида 1500 га яқин ўсимлик тури мавжуд бўлган бўлса, бугун уларнинг сони 2500 га яқинлашган. Боғнинг умумий майдони 66 гектарни ташкил этади.Боғ коллекциясида пиёзли ўсимликлар алоҳида ўрин тутади. Бу йўналиш халқаро илмий ҳамкорлик ва пиёзли ўсимликларнинг келиб чиқиш марказларини ўрганиш билан боғлиқ. Марказий Осиё ҳам бундай ўсимликларнинг муҳим келиб чиқиш ҳудудларидан бири ҳисобланади.Коллекцияда ноёб ва йўқолиб бораётган, жумладан, Ўзбекистон Қизил китобига киритилган турларни сақлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда.Сўнгги йилларда Ботаника боғида илмий тадқиқотлар кўлами ҳам кенгайди. Москва давлат университети Ботаника боғи билан ҳамкорликда 200 га яқин янги ўсимлик тури олиб келиниб, уларни Ўзбекистон иқлимига мослаштириш ишлари давом этмоқда.Мутахассиснинг таъкидлашича, янги ўсимликни маҳаллий шароитга мослаштириш узоқ вақт талаб қилади. Айрим буталарни иқлимлаштириш учун уч-тўрт йил, дарахтлар учун эса саккиз-ўн йилгача вақт кетиши мумкин.Ноёб ва камайиб бораётган ўсимликларни сақлаб қолишда биотехнология лабораториясининг ҳам аҳамияти катта. Бу ерда ўсимликларни уруғлари, новдалари ва бошқа қисмлари орқали кўпайтириш бўйича тадқиқотлар олиб борилмоқда.Ўтган йили лабораторияда 12 та турни сақлаб қолиш ва кўпайтириш бўйича тадқиқотлар амалга оширилган бўлса, айни пайтда яна 10–15 тур устида илмий ишлар давом этмоқда.Боғ олимларининг илмий натижалари патентлар билан ҳам тасдиқланмоқда. Ўтган йил давомида бир нечта патент олингани Ботаника боғининг илмий салоҳияти ортиб бораётганини кўрсатади.Шу билан бирга, боғ директори шаҳарлардаги дарахтларга муносабат масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратди.Мутахассиснинг фикрича, айрим жойларда дарахтлар атрофининг асфальт ёки бетон билан тўлиқ қоплаб қўйилишига жиддий муаммо сифатида қараш лозим. Бундай ҳолат дарахт илдизларига сув ва ҳаво етиб боришини қийинлаштиради ва унинг нормал ривожланишига салбий таъсир кўрсатади.Мутахассиснинг фикрича, “Яшил макон” лойиҳаси доирасида дарахт экиш билан бир қаторда, уларни тўғри танлаш ва кейинги парваришига ҳам жиддий эътибор қаратиш зарур. Ҳар бир ҳудуд учун иқлим ва тупроқ шароитига мос ўсимлик турларини танлаш самарали натижа беради.Масалан, Фарғона водийси шароитида терак, тол, қайрағоч ва чинорлар, чўл ҳудудларида саксовул каби қурғоқчиликка чидамли турлар, Хоразм шароитида эса қайрағоч, катальпа ва бошқа мослашган ўсимликларни экиш мақсадга мувофиқ.Бугун Ботаника боғи фақат илмий марказ эмас, балки аҳоли учун экологик-маърифий маскан сифатида ҳам фаолият юритмоқда. Айниқса, дам олиш кунлари бу ерга минглаб ташриф буюрувчилар келади.Боғдаги ўсимликларга QR-кодлар ўрнатилган бўлиб, улар орқали турлар ҳақида ўзбек, рус ва бошқа тилларда маълумот олиш мумкин.Ботаника боғида дендрология, доривор ўсимликлар ва биотехнология лабораториялари фаолият кўрсатмоқда. Бу ерда ўқувчилар, талабалар, магистрлар ва олимлар илмий-тадқиқот ишларини олиб боради.Халқаро ҳамкорлик доирасида келгусида Тошкентда лолалар ва бошқа пиёзли ўсимликларга бағишланган халқаро симпозиум ўтказиш режалаштирилмоқда. Унда дунёнинг турли мамлакатларидан олимлар иштирок этиши кутилмоқда.

Sputnik Ўзбекистон

info@sputniknews-uz.com

+74956456601

MIA „Rossiya Segodnya“

252

2026

Sputnik Ўзбекистон

info@sputniknews-uz.com

+74956456601

MIA „Rossiya Segodnya“

252

Янгиликлар

uz_UZ

Sputnik Ўзбекистон

info@sputniknews-uz.com

+74956456601

MIA „Rossiya Segodnya“

252

1920

1080

true

1920

1440

true

https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/09/03/60171260_85:0:1450:1024_1920x0_80_0_0_49cc778f0165844eb0f362c9ab796e7c.png

1920

true

Sputnik Ўзбекистон

info@sputniknews-uz.com

+74956456601

MIA „Rossiya Segodnya“

252

Sputnik Ўзбекистон

боғ , фото, илм-фан, экология , тадқиқот, қизил китоб, дарахт , ҳамкорлик, фото

Тошкент Ботаника боғи: ўсимликларни асрашдан “яшил келажак” сари — фото

19:30 06.09.2026

Эксклюзив

Тошкент Ботаника боғида 2500 га яқин ўсимлик тури сақланмоқда, ноёб турларни кўпайтириш ва маҳаллий иқлимга мослаштириш бўйича илмий ишлар олиб борилмоқда.

1950-йилларда ташкил этилган Тошкент Ботаника боғи йиллар давомида Ўзбекистонда ўсимликлар хилма-хиллигини сақлаш ва ўрганишга ихтисослашган муҳим илмий марказга айланди. Агар 2016 йилда боғ коллекциясида 1500 га яқин ўсимлик тури мавжуд бўлган бўлса, бугун уларнинг сони 2500 га яқинлашган. Боғнинг умумий майдони 66 гектарни ташкил этади.

“Мен Ботаника боғига раҳбарликка келган пайтимда бу ерда 1500 га яқин ўсимлик тури бор эди. Бугун уларнинг сони 2500 га яқинлашди. Ўйлайманки, шу даврда маълум натижаларга эриша олдик”, — деди боғ директори.

Боғ коллекциясида пиёзли ўсимликлар алоҳида ўрин тутади. Бу йўналиш халқаро илмий ҳамкорлик ва пиёзли ўсимликларнинг келиб чиқиш марказларини ўрганиш билан боғлиқ. Марказий Осиё ҳам бундай ўсимликларнинг муҳим келиб чиқиш ҳудудларидан бири ҳисобланади.

Коллекцияда ноёб ва йўқолиб бораётган, жумладан, Ўзбекистон Қизил китобига киритилган турларни сақлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

“Бизнинг мақсадимиз Қизил китобга киритилган ўсимлик турларини нафақат сақлаб қолиш, балки уларни Ўзбекистон шароитида кўпайтириш ва илмий коллекция сифатида ривожлантиришдан иборат”, — таъкидлади Абдиназаров.

Сўнгги йилларда Ботаника боғида илмий тадқиқотлар кўлами ҳам кенгайди. Москва давлат университети Ботаника боғи билан ҳамкорликда 200 га яқин янги ўсимлик тури олиб келиниб, уларни Ўзбекистон иқлимига мослаштириш ишлари давом этмоқда.

Мутахассиснинг таъкидлашича, янги ўсимликни маҳаллий шароитга мослаштириш узоқ вақт талаб қилади. Айрим буталарни иқлимлаштириш учун уч-тўрт йил, дарахтлар учун эса саккиз-ўн йилгача вақт кетиши мумкин.

Ноёб ва камайиб бораётган ўсимликларни сақлаб қолишда биотехнология лабораториясининг ҳам аҳамияти катта. Бу ерда ўсимликларни уруғлари, новдалари ва бошқа қисмлари орқали кўпайтириш бўйича тадқиқотлар олиб борилмоқда.

Ўтган йили лабораторияда 12 та турни сақлаб қолиш ва кўпайтириш бўйича тадқиқотлар амалга оширилган бўлса, айни пайтда яна 10–15 тур устида илмий ишлар давом этмоқда.

Боғ олимларининг илмий натижалари патентлар билан ҳам тасдиқланмоқда. Ўтган йил давомида бир нечта патент олингани Ботаника боғининг илмий салоҳияти ортиб бораётганини кўрсатади.

Шу билан бирга, боғ директори шаҳарлардаги дарахтларга муносабат масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратди.

“Дарахт ҳам инсон каби ёши ўтган сари кўпроқ парваришга муҳтож бўлади. Қуриб бораётган шохларини ўз вақтида кесиш, даволаш, сув бериш ва озиқлантириш керак”, — деди у.

Мутахассиснинг фикрича, айрим жойларда дарахтлар атрофининг асфальт ёки бетон билан тўлиқ қоплаб қўйилишига жиддий муаммо сифатида қараш лозим. Бундай ҳолат дарахт илдизларига сув ва ҳаво етиб боришини қийинлаштиради ва унинг нормал ривожланишига салбий таъсир кўрсатади.

“Ўсимлик ҳам нафас олиши керак. Унга сув, ҳаво ва озуқа зарур. Шунинг учун дарахтларга бўлган муносабатимизни ўзгартиришимиз, экологик маданиятни эса оиладан бошлаб шакллантиришимиз керак”, — деди Абдиназаров.

Мутахассиснинг фикрича, “Яшил макон” лойиҳаси доирасида дарахт экиш билан бир қаторда, уларни тўғри танлаш ва кейинги парваришига ҳам жиддий эътибор қаратиш зарур. Ҳар бир ҳудуд учун иқлим ва тупроқ шароитига мос ўсимлик турларини танлаш самарали натижа беради.

Масалан, Фарғона водийси шароитида терак, тол, қайрағоч ва чинорлар, чўл ҳудудларида саксовул каби қурғоқчиликка чидамли турлар, Хоразм шароитида эса қайрағоч, катальпа ва бошқа мослашган ўсимликларни экиш мақсадга мувофиқ.

“Қайси ўсимликни қаерга экишни билиш керак. Ўсимлик танлашда иқлим, тупроқ, ёруғлик ва ҳудуднинг ўзига хос хусусиятлари ҳисобга олиниши зарур”, — деди Ботаника боғи директори.

Бугун Ботаника боғи фақат илмий марказ эмас, балки аҳоли учун экологик-маърифий маскан сифатида ҳам фаолият юритмоқда. Айниқса, дам олиш кунлари бу ерга минглаб ташриф буюрувчилар келади.

Боғдаги ўсимликларга QR-кодлар ўрнатилган бўлиб, улар орқали турлар ҳақида ўзбек, рус ва бошқа тилларда маълумот олиш мумкин.

Ботаника боғида дендрология, доривор ўсимликлар ва биотехнология лабораториялари фаолият кўрсатмоқда. Бу ерда ўқувчилар, талабалар, магистрлар ва олимлар илмий-тадқиқот ишларини олиб боради.

Халқаро ҳамкорлик доирасида келгусида Тошкентда лолалар ва бошқа пиёзли ўсимликларга бағишланган халқаро симпозиум ўтказиш режалаштирилмоқда. Унда дунёнинг турли мамлакатларидан олимлар иштирок этиши кутилмоқда.

“Ботаника боғлари бугун оддий сайргоҳ эмас. Улар ўсимликлар дунёсини сақлаш, ўрганиш ва келажак авлод учун асрашга хизмат қиладиган илмий марказлардир. Бугун қилаётган ишларимиз — келажак авлод учун қилинаётган меҳнатдир”, — дея таъкидлади Абдиназаров.

Тошкент Ботаника боғи директори Содиқжон Ҳаликназарович Абдиназаров