Лой терапияси болалар қобилиятларини очишда қандай ёрдам беради
Oбуна бўлиш
Эксклюзив
Рассом ва педагог Ашурмат Мамасолиев 40 йилдан зиёд вақтдан буён имконияти чекланган, аутизмли ва ривожланишида ўзига хос хусусиятларга эга болаларга ижод орқали ёрдам бериб келмоқда
Рассом ва педагог Ашурмат Мамасолиев 40 йилдан зиёд вақт давомида имконияти чекланган, аутизмли ва ривожланишида ўзига хос хусусиятларга эга болалар билан ишлаб келади. У болаларга ижод, меҳр ва сабр орқали ўз салоҳиятини очишга ёрдам беришни ҳаётининг муҳим қисми деб билади.
Унинг ноёб лой терапияси методикаси санъат, педагогика ва нейрофизиологияга оид ёндашувларни бирлаштиради. Оддий ҳайкалча ясаш жараёни бу методикада боланинг майда моторикаси, тасаввури, диққати, ҳаракат мувофиқлиги ва эмоционал ҳолатини ривожлантиришга қаратилган машғулотга айланади.
"Ҳар бир боланинг қалбига олиб борадиган кўринмас калити бор. Агар ўқитувчи билан ўқувчи ўртасида мулоқот ва ишонч бўлмаса, натижа ҳам бўлмайди", — дейди Ашурмат Мамасолиев.
Ривожлантирувчи санъат
Ашурмат Мамасолиев — монументал-декоратив санъат йўналишида ижод қилувчи рассом, педагог ва академик. Унинг асарлари турли мамлакатларда намойиш этилган, шогирдлари эса халқаро танловларда совринли ўринларни қўлга киритган.
Мамасолиев методикасининг асосида ижод нафақат боладаги истеъдодни очиши, балки унинг жисмоний, руҳий ва ижтимоий ривожланишига ҳам ижобий таъсир кўрсатиши мумкинлиги ҳақидаги ғоя ётади. У 1986 йилдан буён нутқида нуқсони бўлган, ҳаракат фаолияти суст ривожланган, аутизмли ва турли ногиронлиги бор болалар билан ишлаб келмоқда.
Методиканинг асосий воситаси — гил. Бу табиий материал билан ишлаш боланинг қўл ҳаракатларини фаоллаштиради, майда моторикасини ривожлантиради, тасаввур ва ижодий фикрлашни қўллаб-қувватлайди. Шу билан бирга, бола шакл, ҳажм, пропорция ва композицияни ҳис қилишни ўрганади.
Тегиниш орқали ривожланиш
Мутахассиснинг таъкидлашича, гил билан ишлашда боланинг бармоқлари ва кафтлари фаол ҳаракат қилади. Бу жараён майда моторика, диққат, ҳиссий қабул қилиш ва ҳаракат мувофиқлигини ривожлантиришга ёрдам беради.
"Лой билан ишлаш жараёнида боланинг қўл бармоқлари фаол ҳаракат қилади, бу эса майда моторика, диққат ва ҳиссий қабул қилиш қобилиятининг ривожланишига хизмат қилади", — деди Sputnik Ўзбекистон мухбирига берган интервьюсида Ашурмат Мамасолиев.
Унинг тушунтиришича, кафт ва бармоқ учларида инсон организмининг турли фаолиятлари билан боғлиқ сезги нуқталари мавжуд. Болалар гилни эзиш, айлантириш, босиш ва шакл бериш орқали қўл ҳаракатларини табиий тарзда машқ қилади.
Мутахассис бу жараённи қуйидаги аъзолар фаолияти билан боғлиқ нерв тизимларини рағбатлантиришга ёрдам бериши мумкин деб изоҳлайди:
• юрак;
• ўпка;
• жигар;
• буйрак;
• бош мия.
• ўпка;
• жигар;
• буйрак;
• бош мия.
Шу билан бирга, лой терапияси тиббий даволаш ўрнини босмайди. У боланинг ривожланишини қўллаб-қувватловчи ижодий-педагогик машғулот сифатида қаралади.
Икки яримшарнинг уйғун фаолияти
Методиканинг муҳим жиҳатларидан бири — икки қўл билан бир вақтда ишлашдир. Ашурмат Мамасолиевнинг айтишича, бола гил билан ишлаганда ўнг ва чап қўл ҳаракатлари мувофиқлашади, бу эса диққат, ҳаракат аниқлиги ва фикрлаш жараёнларини фаоллаштиришга ёрдам беради.
Ўнг қўл ҳаракатлари миянинг чап яримшари, чап қўл ҳаракатлари эса ўнг яримшари фаолияти билан боғлиқ. Икки қўл билан бир вақтда ишлаш орқали бола нафақат шакл ясайди, балки ўз ҳаракатини режалаштириш, назорат қилиш ва якуний натижани тасаввур қилишни ўрганади.
Бу ёндашув аутизмли болаларда кўз билан мулоқот қилиш, мимикани ривожлантириш, диққатни жамлаш ва ижтимоий кўникмаларни шакллантиришга ҳам ёрдам бериши мумкин.
Оддий шаклдан мураккаб образгача
Таълим жараёни босқичма-босқич ташкил этилади. Дастлаб бола энг оддий шакл — шар ясашни ўрганади. Ашурмат Мамасолиевнинг айтишича, шар барча кейинги композицияларнинг асоси ҳисобланади.
Кейинчалик болалар шардан конуссимон шакллар — сабзи, лавлаги ёки бошқа оддий предметларга ўхшаш фигуралар ясашга ўтади. Бу машқлар бармоқ кучини, ҳаракат аниқлигини ва қўл билан ишлаш маданиятини ривожлантиради.
Навбатдаги босқичда болалар ромашка, тошбақа, тулки каби мураккаброқ шаклларни ярата бошлайди. Шу тариқа улар композиция, пропорция, бадиий тафаккур ва образли фикрлашни ўзлаштиради.
"Илм ва санъат бирлашган жойда ҳақиқий натижа туғилади. Болалар билан ишлашда ҳам айнан шу ёндашув муҳим аҳамиятга эга", — дейди Ашурмат ака Мамасолиев.
“Қалб калити” фалсафаси
Ашурмат Мамасолиевнинг фикрича, ҳар қандай таълим ва реабилитация жараёнининг муваффақияти, аввало, ишончли муносабатларга боғлиқ. Унингча, педагог болага фақат топшириқ берувчи эмас, балки уни тушунадиган, эшитадиган ва қўллаб-қувватлайдиган инсон бўлиши керак.
У ўқитувчи нафақат ўз соҳасининг мутахассиси, балки психология, санъат тарихи, педагогика ва болалар ривожланиши ҳақида ҳам етарли билимга эга бўлиши лозимлигини таъкидлайди.
Болага айтилган яхши сўз, самимий муносабат, ишонч ва қўллаб-қувватлаш реабилитация жараёнининг муҳим қисми ҳисобланади. Мамасолиевнинг таъкидлашича, баъзан боладаги ўзгариш айнан шу ишонч муҳити пайдо бўлганидан кейин бошланади.
Муваффақият тарихи
Методиканинг самарадорлигини кўрсатувчи мисоллардан бири Ян исмли ўқувчининг тарихи ҳисобланади. Дастлаб у оддий доира чизишни ҳам билмаган. Бироқ мунтазам машғулотлар ва индивидуал ёндашув орқали бор-йўғи саккиз ой ичида сезиларли натижага эришган.
Кейинчалик Ян халқаро танловларда иштирок этиб, Гран-при соҳиби бўлган. Ашурмат Мамасолиев буни боланинг ички имкониятларини тўғри йўналтириш, меҳр ва сабр билан ишлаш натижаси деб баҳолайди.
Бу воқеа илм-фан, санъат ва инсонга бўлган ишонч уйғунлашганда бола ўз имкониятларини намоён эта олишини кўрсатади.
40 йиллик эзгу миссия
Ашурмат Мамасолиев учун болалар билан ишлаш оддий касб эмас, балки ҳаёт мазмунидир. У қирқ йилдан ортиқ вақт давомида имконияти чекланган ва ривожланишида ўзига хос хусусиятларга эга болаларга беғараз ёрдам бериб келади.
Унинг фикрича, энг катта мукофот — бу болаларнинг табассуми, ўз кучига ишончи ва ижоддан оладиган қувончидир.
Гил терапияси методикаси санъат боланинг ривожланиши, ижтимоий мослашуви ва ички хотиржамлигини қўллаб-қувватлашда катта имкониятларга эга эканини кўрсатади. Ашурмат Мамасолиевнинг тажрибаси эса педагог учун энг муҳим нарса билим, сабр ва бола қалбига йўл топа олиш эканини яна бир бор тасдиқлайди.
1/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Муҳаммадга 3,5 ёш, у турли шаклларни гилидан ясашни жуда яхши кўради
2/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Ширинанинг кичик лой шедеври
3/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Устанинг кафтларида ҳунар сирлари
4/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Имронга 5 ёш, у доирачалардан капалак ясади
5/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Шакл яратишни ўрганамиз
6/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Адамга ҳозир 8 ёш, ва у Годзилла ҳайкалчасини ясашни жуда яхши кўради.
7/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Мансур Қозоғистондан келган ва у лойдан кўза ясаяпти.
8/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Болалар ижодиётининг лойдаги олами
9/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Ширин тайёр лой кўзаси билан
10/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
3 ярим ёшлик Шахноза ва унинг ижод олами
11/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Лой орқали моторика ва тасаввурни ривожлантирилади
12/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Ашурмат Мамасалиев лой билан ишлаш мия ривожига қандай таъсир қилишини тушунтирмоқда
13/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Моторика ривожланиши
14/14
© Sputnik / Бахром Хатамов
Коррекцион марказ
