https://sputniknews.uz/20260628/loy-terapiya-bolalar-qobiliyatlar-ochish-58447352.html

Лой терапияси болалар қобилиятларини очишда қандай ёрдам беради

Лой терапияси болалар қобилиятларини очишда қандай ёрдам беради

Sputnik Ўзбекистон

40 йилдан зиёд вақт давомида рассом ва педагог Ашурмат ака имконияти чекланган, аутизмли ва ривожланишида ўзига хос хусусиятларга эга болаларга ижод орқали ўз салоҳиятини очишга ёрдам бериб келмоқда.

2026-06-28T19:31+0500

2026-06-28T19:31+0500

2026-06-29T10:22+0500

болалар

кулолчилик

фото

бола

ўзбекистон

таълим

тошкент

https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/06/13/58449652_0:79:1537:944_1920x0_80_0_0_39b1bbdb4262949689dd2540b8bdf9ad.png

Рассом ва педагог Ашурмат Мамасолиев 40 йилдан зиёд вақт давомида имконияти чекланган, аутизмли ва ривожланишида ўзига хос хусусиятларга эга болалар билан ишлаб келади. У болаларга ижод, меҳр ва сабр орқали ўз салоҳиятини очишга ёрдам беришни ҳаётининг муҳим қисми деб билади.Унинг ноёб лой терапияси методикаси санъат, педагогика ва нейрофизиологияга оид ёндашувларни бирлаштиради. Оддий ҳайкалча ясаш жараёни бу методикада боланинг майда моторикаси, тасаввури, диққати, ҳаракат мувофиқлиги ва эмоционал ҳолатини ривожлантиришга қаратилган машғулотга айланади.Ривожлантирувчи санъатАшурмат Мамасолиев — монументал-декоратив санъат йўналишида ижод қилувчи рассом, педагог ва академик. Унинг асарлари турли мамлакатларда намойиш этилган, шогирдлари эса халқаро танловларда совринли ўринларни қўлга киритган.Мамасолиев методикасининг асосида ижод нафақат боладаги истеъдодни очиши, балки унинг жисмоний, руҳий ва ижтимоий ривожланишига ҳам ижобий таъсир кўрсатиши мумкинлиги ҳақидаги ғоя ётади. У 1986 йилдан буён нутқида нуқсони бўлган, ҳаракат фаолияти суст ривожланган, аутизмли ва турли ногиронлиги бор болалар билан ишлаб келмоқда.Методиканинг асосий воситаси — лой. Бу табиий материал билан ишлаш боланинг қўл ҳаракатларини фаоллаштиради, майда моторикасини ривожлантиради, тасаввур ва ижодий фикрлашни қўллаб-қувватлайди. Шу билан бирга, бола шакл, ҳажм, пропорция ва композицияни ҳис қилишни ўрганади.Тегиниш орқали ривожланишМутахассиснинг таъкидлашича, лой билан ишлашда боланинг бармоқлари ва кафтлари фаол ҳаракат қилади. Бу жараён майда моторика, диққат, ҳиссий қабул қилиш ва ҳаракат мувофиқлигини ривожлантиришга ёрдам беради.Унинг тушунтиришича, кафт ва бармоқ учларида инсон организмининг турли фаолиятлари билан боғлиқ сезги нуқталари мавжуд. Болалар гилни эзиш, айлантириш, босиш ва шакл бериш орқали қўл ҳаракатларини табиий тарзда машқ қилади.Мутахассис бу жараённи қуйидаги аъзолар фаолияти билан боғлиқ асаб тизимларини рағбатлантиришга ёрдам бериши мумкин деб изоҳлайди:• юрак;• ўпка;• жигар;• буйрак;• бош мия.Шу билан бирга, лой терапияси тиббий даволаш ўрнини босмайди. У боланинг ривожланишини қўллаб-қувватловчи ижодий-педагогик машғулот сифатида қаралади.Икки яримшарнинг уйғун фаолиятиМетодиканинг муҳим жиҳатларидан бири — икки қўл билан бир вақтда ишлаш. Ашурмат Мамасолиевнинг айтишича, бола лой билан ишлаганда ўнг ва чап қўл ҳаракатлари мувофиқлашади, бу эса диққат, ҳаракат аниқлиги ва фикрлаш жараёнларини фаоллаштиришга ёрдам беради.Ўнг қўл ҳаракатлари миянинг чап яримшари, чап қўл ҳаракатлари эса ўнг яримшари фаолияти билан боғлиқ. Икки қўл билан бир вақтда ишлаш орқали бола нафақат шакл ясайди, балки ўз ҳаракатини режалаштириш, назорат қилиш ва якуний натижани тасаввур қилишни ўрганади.Бу ёндашув аутизмли болаларда кўз билан мулоқот қилиш, мимикани ривожлантириш, диққатни жамлаш ва ижтимоий кўникмаларни шакллантиришга ҳам ёрдам бериши мумкин.Оддий шаклдан мураккаб образгачаТаълим жараёни босқичма-босқич ташкил этилади. Дастлаб бола энг оддий шакл — шар ясашни ўрганади. Ашурмат Мамасолиевнинг айтишича, шар барча кейинги композицияларнинг асоси ҳисобланади.Кейинчалик болалар шардан конуссимон шакллар — сабзи, лавлаги ёки бошқа оддий предметларга ўхшаш фигуралар ясашга ўтади. Бу машқлар бармоқ кучини, ҳаракат аниқлигини ва қўл билан ишлаш маданиятини ривожлантиради.Навбатдаги босқичда болалар ромашка, тошбақа, тулки каби мураккаброқ шаклларни ярата бошлайди. Шу тариқа улар композиция, пропорция, бадиий тафаккур ва образли фикрлашни ўзлаштиради.“Қалб калити” фалсафасиАшурмат Мамасолиевнинг фикрича, ҳар қандай таълим ва реабилитация жараёнининг муваффақияти, аввало, ишончли муносабатларга боғлиқ. Унингча, педагог болага фақат топшириқ берувчи эмас, балки уни тушунадиган, эшитадиган ва қўллаб-қувватлайдиган инсон бўлиши керак.У ўқитувчи нафақат ўз соҳасининг мутахассиси, балки психология, санъат тарихи, педагогика ва болалар ривожланиши ҳақида ҳам етарли билимга эга бўлиши лозимлигини таъкидлайди.Болага айтилган яхши сўз, самимий муносабат, ишонч ва қўллаб-қувватлаш реабилитация жараёнининг муҳим қисми ҳисобланади. Рассомнинг аъкидлашича, баъзан боладаги ўзгариш айнан шу ишонч муҳити пайдо бўлганидан кейин бошланади.Муваффақият тарихиМетодиканинг самарадорлигини кўрсатувчи мисоллардан бири Ян исмли ўқувчининг тарихи ҳисобланади. Дастлаб у оддий доира чизишни ҳам билмаган. Бироқ мунтазам машғулотлар ва индивидуал ёндашув орқали бор-йўғи саккиз ой ичида сезиларли натижага эришган.Кейинчалик Ян халқаро танловларда иштирок этиб, Гран-при соҳиби бўлган. Ашурмат Мамасолиев буни боланинг ички имкониятларини тўғри йўналтириш, меҳр ва сабр билан ишлаш натижаси деб баҳолайди.Бу воқеа илм-фан, санъат ва инсонга бўлган ишонч уйғунлашганда бола ўз имкониятларини намоён эта олишини кўрсатади.40 йиллик эзгу миссияАшурмат Мамасолиев учун болалар билан ишлаш оддий касб эмас, балки ҳаёт мазмунидир. У қирқ йилдан ортиқ вақт давомида имконияти чекланган ва ривожланишида ўзига хос хусусиятларга эга болаларга беғараз ёрдам бериб келади.Лой терапияси методикаси санъат боланинг ривожланиши, ижтимоий мослашуви ва ички хотиржамлигини қўллаб-қувватлашда катта имкониятларга эга эканини кўрсатади. Ашурмат Мамасолиевнинг тажрибаси эса педагог учун энг муҳим нарса билим, сабр ва бола қалбига йўл топа олиш эканини яна бир бор тасдиқлайди.

ўзбекистон

2026

Янгиликлар

uz_UZ

болалар, кулолчилик, фото, бола, ўзбекистон, таълим, тошкент, фото