https://sputniknews.uz/20260516/bobomning-kostyumi-galabani-korgan-urush-faxriysi-avlodlari-hikoyasi-57619095.html

“Бобомнинг костюми Ғалабани кўрган”: Уруш фахрийси авлодлари ҳикояси

“Бобомнинг костюми Ғалабани кўрган”: Уруш фахрийси авлодлари ҳикояси

Sputnik Ўзбекистон

Ғалаба ва ундан кейинги муносиб ҳаёт, кўплаб мукофотлар ва бахтли оила - Улуғ Ватан уруши қаҳрамонининг авлодлари уни қандай хотирлайди. 16.05.2026, Sputnik Ўзбекистон

2026-05-16T12:48+0500

2026-05-16T12:48+0500

2026-05-16T15:53+0500

иккинчи жаҳон уруши

улуғ ватан уруши

ғалаба байрами

ғалаба

9 май - ғалаба байрами, хотира ва қадрлаш куни

хотира

оила

https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/05/08/57428678_0:126:3072:1854_1920x0_80_0_0_cb9871305061b3de29ae0543a75c4c21.jpg

Ғалаба куни — Улуғ Ватан уруши фахрийси Ворис Сагатов оиласи учун энг асосий ва севимли байрамдир. Тошкентнинг эски шаҳар қисмида жойлашган “Кўкча дарвоза” маҳалласидаги шинам уйга барча қариндош-уруғлар тўпланади.Фахрийнинг беш нафар фарзанди, 11 набираси, эвара ва чеваралари бор... 9 май куни уй жарангдор болалар кулгисига тўлади. Уруш йиллари қўшиқлари, уруш, аскарлар жасорати, даҳшатли жанглар, генерал Собир Раҳимов, гвардия тиббий хизмат капитани Сагатов ҳамда Ғалабани кутиб олиш қувончи ҳақидаги ҳикоялар айтилади.Фахрийнинг хизматлари рўйхатида: Гнев ва Староград шаҳарларини озод қилгани, Штральзунд, Гриммен, Деммин, Мальхин, Варен, Везенберг шаҳарларини эгаллагани, Гданьск шаҳри ва қўрғонини озод этишдаги ажойиб жанговар ҳаракатлари учун ва яна кўплаб бошқа миннатдорчиликлар бор. Хонадонда II даражали Ватан уруши ордени, “Жанговар хизматлари учун”, “Зарбдор армия фахрийси”, “Жасорат”, “65-армия фахрийси”, “Германия устидан қозонилган ғалаба учун” медаллари, юбилей медаллари авайлаб сақланади.Бугун капитан Сагатовнинг ўзи орамизда йўқ. Аммо оилада у ва Улуғ Ватан уруши ҳақидаги хотира муқаддас ёдгорликдек қадрланиб, авлоддан-авлодга ўтказиб келинади. Бобосининг жанг майдонларидан қолган камари, эски дала саквояжи, фронтдан юборилган оқ-қора суратлар, сарғайган мактублар ва кўплаб ташаккурномалар бу хотираларнинг бир қисмидир.“1945 йил баҳорида Полшада отам генерал Раҳимовнинг ҳузурига кириб, Тошкентдаги бетоб оналарининг ҳолидан хабар олиш учун рухсат сўраганлар. Шунда генерал: "Озгина сабр қил, мана бу операцияни тугатайлик, кейин бирга борамиз",– дебдилар. Орадан кўп ўтмай, генерал ҳалок бўладиган даражада яраланади. Отам уни тиббий кўрикдан ўтказган шифокорлар сафида ва кейинроқ сўнгги йўлга кузатганлар орасида бўлганлар”, — дейди капитан Сагатовнинг ўғли Мирвали Ворисович.Тинчлик йилларида эса Тошкентда Собир Раҳимов ҳайкалининг очилиш маросимида нутқ сўзлаганлар.“Ҳа, отамнинг ўзлари ҳам урушда ўлим билан бир неча бор юзма-юз келган, яраланган, контузия олган, терламага чалинганлар. Икки марта мурдахонага тушиб қолган. Ҳамма уларни ўлди деб ҳисоблаганида, сўнгги лаҳзада тириклик аломатларини намоён этган", — дея ҳикоя қилади фахрийнинг қизи Саида Ворисовна.Яраланиши билан боғлиқ воқеа ҳам қизиқарли бўлган. Озод этилган шаҳарларнинг бирида капитан Сагатов дам олаётганида, ёнига немис овчаркаси келиб, уни ўзига янги хўжайин билиб, оёқлари остига ётиб олган.“Дадам озгина немисча гапирар эдилар, шунинг учун ит билан тил топиша олган, унинг буйруқларини тушунган. Унга Жек деб лақаб қўйганлар. Улар узоқ вақт бирга бўлишган. Бир куни ит душманни кўриб қолиб, акиллаган ва шундай қилиб яшириниш кераклигини билдириб, дадамни ўлимдан сақлаб қолган. Аммо ўша немис барибир дадамни ярадор қилишга улгурган,” — дея ҳикоя қилади фахрийнинг кенжа ўғли Миразиз Ворисович.Бундан ташқари, чекинаётганда душманлар қолдириб кетган немис генералининг қўлга ўргатилган оти билан боғлиқ воқеа ҳам бўлган. Шунингдек, капитан Сагатовнинг барча жонзотларга қанчалик меҳрибонлик билан муносабатда бўлганини кўрсатувчи бошқа кўплаб ҳикоялар ҳам бор.“Дадамизнинг Соғлиқни сақлаш вазирлигидан олган кўплаб фахрий ёрлиқлари ва ташаккурномалари, ЎзССР Олий Кенгаши Президиумининг иккита (1954 ва 1960 йиллар) фахрий ёрлиғи бор. 1990 йилда эса кўп йиллик самарали меҳнати ва ижтимоий-сиёсий ҳаётдаги фаол иштироки учун шахсан Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти И. А. Каримовнинг ўзидан фахрий ёрлиқ олганлар. Дадам олий тоифали шифокор, Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган шифокор унвонига эга эдилар. Дадамиз ишларига жуда талабчан бўлган. Уларни шаҳарнинг энг қаттиққўл эпидемиологи деб билишар, бу ҳақда ҳатто афсоналар юрарди. Бизни ҳам ҳалол ишлашга ўргатганлар. Биз дадамнинг ўз ишига бутун вужуди билан берилишини кўриб ўсганмиз, шунинг учун бўлса керак, унинг йўлини тиббиёт, фан ва педагогика соҳаларида давом эттиришга қарор қилганмиз”, – дейди фахрийнинг яна бир қизи Фарида Ворисовна.Ворис Сагатовнинг уч қизи отаси изидан бориб, шифокор бўлди: Саида невропатолог, Фарида эпидемиолог, Умида эса тери-таносил касалликлари шифокори. Ўғли Мирвали Фанлар академияси тизимида меҳнат қилди, Миразиз эса ҳозирда Тошкент давлат техника университетининг ахборот технологиялари кафедрасига мудирлик қилмоқда.Ворис Сагатович севикли рафиқаси Учқун Аҳмедовна билан олтин тўйига бир йилгина етмади: улар 49 йил давомида урушдан кейинги барча қийинчиликларни елкама-елка енгиб ўтишган.“Ўн саккиз ёшимда турмушга чиқдим, бешта фарзандлик бўлдик. Замонлар оғир эди. Ҳам ўқидим, ҳам ишладим, ҳам болаларимга қарадим. Турмуш ўртоғимнинг ота-онаси кексайиб қолишганди, уларга ҳам ўзим қараганман", — деб эслайди у.Учқуной Аҳмедовнанинг ҳаёт йўли ҳам жуда қизиқарли ва машаққатли кечган. Унинг отаси Исломбек 1937 йилда қатағон қилиниб, отиб ташланган. Онаси Ҳафиза опа ёш ва ёлғиз қолади, кейинроқ турмушга чиқади ва ўгай отаси Аҳмаджон ака қизчага оталик қилади. Онасининг ўзи эса ВГИКнинг режиссёрлик курсига ўқишга киради, бироқ ўқишини тамомлай олмайди: ўшанда кичкина Учқуной пневмония бўлиб қолади ва уйга қайтишга тўғри келади. Шундай бўлса-да, оилавий архивда “Ҳукумат аъзоси” фильми сақланиб қолган, унда онаси Ҳафиза опа оммавий саҳнада роль ижро этган. Шунингдек, Учқуной опанинг хотираларида ўн саккиз ёшида Москвадаги жисмоний тарбия парадига боргани ва ўша ерда илк бор Сталинни кўргани ҳақидаги ҳикоя ҳам бор.Турмушга чиққанан кейин ҳам, у ўттиз йил мактаб-интернатда ишлади (бу ерда болалар ҳафта давомида яшаб, дам олиш кунлари ота-оналари олиб кетишарди) ва у ердаги ҳар бир болага ҳам меҳр ва илиқлик улашди.“Дастлабки йиллари турмуш ўртоғим билан Чакарда (Тошкентнинг эски шаҳар қисми) унинг ота-онасининг уйида яшаганмиз. У ерда бир нечта оила бўлиб яшар эдик. Бир куни меҳмонга келган эримнинг ўртоғи сиқилиб қолганимизни кўриб, ер сотиб олиб, уй қуришни маслаҳат берди. Унинг маслаҳатига кўра, ер олдик, ссуда олдик. Эсимда, ўшанда эрим уйни расмийлаштиришга пул йўқлигидан хафа бўлиб келганди. Мен эса яқиндагина тўртинчи фарзандимни дунёга келтириб, 200 рубль декрет пули олгандим. Ўша пулни эримга бердим. Шундай қилиб, шу уйни қура бошладик", — дейди фахрийнинг беваси.Шундай қилиб, улар ўз қўллари билан уй қуришган. Ҳомиладор бўлишига қарамай, Учқуной опа эрига ёрдамлашиб, қурилиш учун аравада қоришма ташиган. Уларнинг кенжа фарзанди Миразиз шу ерда дунёга келган. Учқуной опа ва Ворис ака бу уйда 5 нафар фарзанди ҳамда Ворис акани ота-онаси билан 40 йилдан ортиқ бирга яшашган. Учқуной эрининг ота-онасига худди бугун Миразизнинг рафиқаси Нигора ўз қайнота-қайнонасига ғамхўрлик қилганидек меҳр билан қараган.Ворис ака болаларини жуда яхши кўрарди.“Ота-онамиз 186-мактабнинг фахрий ота-оналари бўлишган. Ҳаммиз ўша ерда ўқиганмиз. Дадам узоқ вақт ота-оналар қўмитаси раиси бўлганлар. Катта опам ўнинчи синфда ўқиётганида мен биринчи синфга борганман,” — дейди Миразиз Ворисович.Оиламизда меҳмонни жуда яхши кўришарди. Одамлар фахрийнинг донолигини ҳурмат қилиб, ҳаётий маслаҳат сўраб келишарди. У тиббиёт ва саломатлик борасида ҳам ёрдамини аямай, доимо доно ва амалий маслаҳатлар берарди.Урушдан кейин капитан Сагатов Улуғ Ватан уруши фахрийлари ҳаётида фаол иштирок этган. Сафдошларига ёрдам берган. Полкдошлари билан учрашиш учун Россия, Беларусь, Украина, Польша ва Бельгия шаҳарларига тез-тез бориб турган. Шунингдек, маҳаллада ҳарбий-ватанпарварлик тарбияси билан ҳам шуғулланган.“Бир куни дадам ишдан қайтаётиб, кўчамиздаги бир нечта йигитнинг уйимиз яқинида бекор ўтирганини кўриб қолибдилар. Уларнинг ёнига бориб: “Бекорчилик қилгандан кўра уйингизда китоб ўқисангиз, уй ишлари ёки спорт билан шуғуллансангиз яхши бўларди”, дебдилар. Кейин эса болалар бекор ўтирмасдан, ҳақиқатан ҳам спорт билан шуғулланишлари учун ўзлари теннис столи ва волейбол тўрларини сотиб олиб бердилар”, — дейди Миразиз Ворисович.“Кўкча дарвоза” маҳалласида ҳам фахрий билан боғлиқ воқеаларни, унинг урушда ва урушдан кейинги қилган ишларини эслашади.“Ҳозир маҳалламизда уруш қатнашчилари қолмаган, лекин Хотира ва қадрлаш кунида улар бизни — уларнинг яқинларини, шунингдек, афғон уруши иштирокчиларини бир жойга тўплашди. Оталаримизнинг жасорати ҳақидаги хотираларни сақлаб, келажак авлодларга етказишаётгани ҳақида гапиришди, — деди Миразиз Ворисович.Ворис Сагатович оилада меҳрибон ота эди.“Кўпроқ бизни, қизларини яхши кўрарди, эркалатарди. Бизга ҳамдард бўларди, бор ўй-ҳаёлларимиз ва сирларимизни дадамга бемалол айта олардик. Ўғилларини эса қаттиққўллик билан, ҳарбий руҳда тарбиялаган", — дея қўшиб қилади Фарида Ворисовна.Капитан Сагатов урушда ҳам, тинчлик даврида ҳам спортни жуда яхши кўрарди.Ҳатто фронтда, жанглар орасидаги танаффусларда ҳам сафдошлари билан футбол ва шахмат ўйнашга вақт топа олгани ҳақида оиласида ҳикоя сақланади.1966 йилдан бошлаб фахрий ва тиббиёт ходимлари ўтмиш ва келажак ҳақида суҳбатлашиш, асосан эса шахмат ўйнаш учун вақти-вақти билан йиғилиб турадиган бўлишди. Шахмат клуби ана шундай ташкил топган эди. Кейинчалик уларга танишлари ҳам келиб қўшилди. Бу клуб турли йилларда Ёрқин Тўрақулов, Ҳамдам Усмонов, Содиқ Азимов, Пўлат Мўмин, Эркин Воҳидов, Солиҳ Умаров, Ворис Сагатов, Тўхтабой Раҳимжонов, Вали Шомирзаев, Ҳалим Усмонхўжаев, Носир Муҳиддинов, Турсун Рашидов, Қўйсин Абдуллаев, Наби Мажидов, Маъруф Аброров, Сойибжон Неъматов, Жалолиддин Муҳиддинов, Собит Носирхўжаев каби кўплаб атоқли фахрий, шифокор, академик, олим ва шоирларни ўз атрофида бирлаштирди.“Олти ёшлигимда дадам шахмат олиб келиб, бешта фарзандига ўйнашни ўргатганлар. Ўша шахмат ҳозир ҳам бор, уни кўз қорачиғидай асрайман. Бу энди бизнинг оилавий ёдгорлигимизга айланган. Ҳозир у билан фарзандларим ва набираларимга ўргатяпман", — дейди Миразиз Ворисович.Бундан ташқари, Ворис Сагатович футболга жуда ишқибоз бўлиб, “Пахтакор”га мухлислик қилган ва бирорта ҳам ўйинни ўтказиб юбормаган.“Эсимда, биз доим стадионга бирга борардик. Дадам бутун мавсум учун икки кишилик рухсатнома оларди, агар мабодо менсиз кетиб қолсалар, роса йиғлардим", — деб эслайди Саида Ворисовна.Фахрий футболга бўлган бу меҳрини фарзандларию набираларига ҳам сингдирган: бугун Миразиз Ворисовичнинг бутун дунёдан келтирилган футбол тўпларидан иборат катта коллекцияси бор. У ўғли Мирҳусан билан бирга университет жамоасида футбол ўйнайди ва ҳеч бир муҳим ўйинни ўтказиб юбормайди.Бугун фахрий яшаган уйда кўп нарсалар уни ёдга солиб туради. Бу ерда ота-онаси қийинчилик даврларида ўз қўллари билан қўйган мебеллар ва ҳатто эшиклар ҳам сақланиб қолган. Шунингдек, фахрий Сагатовнинг иш кабинетида 40 йилдан ортиқ ўтирган ва нафақага чиқаётганида эсдалик сифатида қолдиришни сўраган китоб жавони ва креслоси ҳам шу ерда.“Бундан ташқари, дадамнинг “Жигули”си бор. Эсимда, улар авторақамини олаётганларида, чиройлироғидан олишларини сўрагандим. Аммо барча имкониятлари бўла туриб, оддий ва ҳеч бир эътиборни тортмайдиган 0162 (совет даврида) рақамини олиб келганларини кўриб, жуда ҳайрон бўлгандим. Отам эса жилмайиб, бу бош шифокор учун энг зўр рақам, дегандилар. Дадам ана шундай оддий, дабдабага ўч бўлмаган инсон эдилар. Кейинроқ, авторақамлар уч хонали рақамларга ўзгарганда, отам хотирасига 01 С 062 ДА рақамини сотиб олдим”, — дея ҳикоя қилади Миразиз Сагатов.Оилада фахрий шарафига Ворис деб исм қўйилган эвара улғаймоқда. У уруш йиллари қўшиқлари билан танловларда қатнашади. Уруш пайтида катта бобоси таққан офицер камарини тақади. Айтганча, унинг овози ҳам фронтда қўшиқни бошлаб берувчи бўлган катта бобосидан ўтган.Айнан шундай лаҳзаларда хотира ўтмиш учун эмас, келажак учун кераклигини тушунасан. У болалар бемалол кулиб, ўйнайдиган, сирена ва портлашлар овозини эшитмайдиган дунё учун керак. Сагатовлар каби қаҳрамонлар жасоратини ёдда тутиб, қадрлайдиган оилалар бор экан, хотира яшашда давом этаверади. Сокин. Эҳтиёткорлик билан. Авлодлардан-авлодларга ўтиб. Оддий инсоний бахтга эришиш ҳуқуқи дунёга қанчалик даҳшатли баҳо эвазига берилганини эслатиб тургандек.

https://sputniknews.uz/20260509/qoraqalpogistonda-songgi-urushi-faxriysi-bilan-suhbat-57462487.html

2026

Янгиликлар

uz_UZ

иккинчи жаҳон уруши, улуғ ватан уруши, ғалаба байрами, ғалаба, 9 май - ғалаба байрами, хотира ва қадрлаш куни, хотира, оила