ТОШКЕНТ, 19 апр — Sputnik. АҚШ президенти Дональд Трамп бу сафар яна Испанияни нишонга олди. У Truth Social тармоғида мамлакат аҳволини “даҳшатли” деб атаб, Мадридни НАТО ва ўз мудофаасига деярли ҳисса қўшмаётганликда айблади. Бу эса унинг иккинчи муддати давомида турли давлатлар, халқаро тузилмалар ва хорижий етакчилар билан чиққан можароларини яна эслатди.
Дональд Трамп 2025 йил 20 январда президент сифатидаги иккинчи муддатига киришди. Шундан буён у нафақат рақиб давлатлар, балки Вашингтоннинг анъанавий шериклари, халқаро ташкилотлар ва айрим бошқа хорижий етакчилар билан ҳам очиқ зиддиятларга киришди.
Қуйида шунинг энг шов-шувли эпизодлари келтирилади.
1. Испания ва Педро Санчес
Янги инфоповод айнан Испаниядан чиқди. Трамп Мадридни яна танқид қилиб, мамлакатнинг молиявий аҳволи ёмонлиги ва НАТО ҳамда мудофаага етарлича ҳисса қўшмаётганини айтди. Бу биринчи тўқнашув эмас: март ойида у Испания АҚШга базаларидан Эронга қарши зарбалар учун фойдаланишга рухсат бермаганидан кейин Мадрид билан барча савдо алоқаларини узиш билан ҳам таҳдид қилган эди. AP Испания бош вазири Педро Санчесни Трампнинг Эронга қарши ҳужумларини Европада энг очиқ танқид қилган етакчилардан бири деб атаган.
Янги инфоповод айнан Испаниядан чиқди. Трамп Мадридни яна танқид қилиб, мамлакатнинг молиявий аҳволи ёмонлиги ва НАТО ҳамда мудофаага етарлича ҳисса қўшмаётганини айтди. Бу биринчи тўқнашув эмас: март ойида у Испания АҚШга базаларидан Эронга қарши зарбалар учун фойдаланишга рухсат бермаганидан кейин Мадрид билан барча савдо алоқаларини узиш билан ҳам таҳдид қилган эди. AP Испания бош вазири Педро Санчесни Трампнинг Эронга қарши ҳужумларини Европада энг очиқ танқид қилган етакчилардан бири деб атаган.
2. НАТО
Трамп сўнгги ойларда НАТОни бир неча бор кескин танқид қилди, уни “қоғоз йўлбарс” деб атади ва ҳатто АҚШнинг альянсдан чиқиши эҳтимолини ҳам тилга олди. У буни Европадаги иттифоқчилар Вашингтонга Эрон билан боғлиқ ҳарбий кампанияда етарлича ёрдам бермагани билан изоҳлади.
Трамп сўнгги ойларда НАТОни бир неча бор кескин танқид қилди, уни “қоғоз йўлбарс” деб атади ва ҳатто АҚШнинг альянсдан чиқиши эҳтимолини ҳам тилга олди. У буни Европадаги иттифоқчилар Вашингтонга Эрон билан боғлиқ ҳарбий кампанияда етарлича ёрдам бермагани билан изоҳлади.
3. Гренландия ва Дания
Трампнинг АҚШ Гренландия устидан назорат ўрнатиши кераклиги ҳақидаги даъволари Дания ва Европа пойтахтларида кескин реакция уйғотди. У оролни ҳақоратомуз тарзда тилга олди, бу эса баҳсни яна кучайтирди. Франция, Британия, Германия, Италия, Польша, Испания ва Дания раҳбарлари қўшма баёнот билан Гренландия тақдири унинг халқи томонидан ҳал қилиниши кераклигини айтган, Канада ва Нидерландия ҳам бу позицияни қўллаб-қувватлаган.
Трампнинг АҚШ Гренландия устидан назорат ўрнатиши кераклиги ҳақидаги даъволари Дания ва Европа пойтахтларида кескин реакция уйғотди. У оролни ҳақоратомуз тарзда тилга олди, бу эса баҳсни яна кучайтирди. Франция, Британия, Германия, Италия, Польша, Испания ва Дания раҳбарлари қўшма баёнот билан Гренландия тақдири унинг халқи томонидан ҳал қилиниши кераклигини айтган, Канада ва Нидерландия ҳам бу позицияни қўллаб-қувватлаган.
4. Рим папаси Лев XIV
Папа Лев XIV АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши ҳаракатларини танқид қилгач, Трамп унга очиқ ҳужумга ўтди. У папани “жиноятчилик масаласида заиф” ва “ташқи сиёсат учун ёмон” деб атади. Трампнинг сўзларига Италия, Словакия, Испания, Бразилия рахбарияти эътироз билдирди. Бу Трампнинг Ватикан билан биринчи тўқнашуви эмас: 2016 йилда Папа Франциск унинг Мексика чегарасида девор қуриш режасини кескин танқид қилган, Трамп эса бунга жавобан папанинг бундай баҳо бериши “шармандали” эканини айтган эди.
Папа Лев XIV АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши ҳаракатларини танқид қилгач, Трамп унга очиқ ҳужумга ўтди. У папани “жиноятчилик масаласида заиф” ва “ташқи сиёсат учун ёмон” деб атади. Трампнинг сўзларига Италия, Словакия, Испания, Бразилия рахбарияти эътироз билдирди. Бу Трампнинг Ватикан билан биринчи тўқнашуви эмас: 2016 йилда Папа Франциск унинг Мексика чегарасида девор қуриш режасини кескин танқид қилган, Трамп эса бунга жавобан папанинг бундай баҳо бериши “шармандали” эканини айтган эди.
5. Жорджа Мелони
Италия бош вазири Жорджа Мелони Трампнинг папа ҳақидаги сўзларини “мақбул эмас” деб атади. Бундан кейин Трамп уни ҳам очиқ танқид қилди: у Мелони ҳақида “у мен ўйлагандек эмас экан”, “мен уни жасоратли деб ўйлагандим, адашган эканман” деган мазмунда гапирган.
Италия бош вазири Жорджа Мелони Трампнинг папа ҳақидаги сўзларини “мақбул эмас” деб атади. Бундан кейин Трамп уни ҳам очиқ танқид қилди: у Мелони ҳақида “у мен ўйлагандек эмас экан”, “мен уни жасоратли деб ўйлагандим, адашган эканман” деган мазмунда гапирган.
6. Кир Стармер ва Буюк Британия
Британия ҳам АҚШнинг Эрондаги ҳарбий ҳаракатларига тўлиқ қўшилишдан тийилди. Шу фон ортидан Трамп Стармерни танқид қилиб, уни Черчиллга қиёслаш мумкин эмаслигини айтди ва Британия бош вазирининг сиёсатига бир неча бор пичинг қилди. Лондон эса Эрон цивилизациясини йўқ қилиш ҳақидаги риторикани нотўғри деб баҳолади.
Британия ҳам АҚШнинг Эрондаги ҳарбий ҳаракатларига тўлиқ қўшилишдан тийилди. Шу фон ортидан Трамп Стармерни танқид қилиб, уни Черчиллга қиёслаш мумкин эмаслигини айтди ва Британия бош вазирининг сиёсатига бир неча бор пичинг қилди. Лондон эса Эрон цивилизациясини йўқ қилиш ҳақидаги риторикани нотўғри деб баҳолади.
7. Польша
Трамп НАТО аъзоларининг Афғонистондаги ҳиссасини камситувчи баёнотлар бергач, Польша томонидан ҳам эътироз янгради. Варшава бу билан ўз ҳарбийлари қурбонлиги камситилаётганини очиқ билдирди. Шу билан бирга, айнан Польша ҳам Гренландия масаласида Данияни қўллаб-қувватлаган давлатлар қаторида бўлди.
Трамп НАТО аъзоларининг Афғонистондаги ҳиссасини камситувчи баёнотлар бергач, Польша томонидан ҳам эътироз янгради. Варшава бу билан ўз ҳарбийлари қурбонлиги камситилаётганини очиқ билдирди. Шу билан бирга, айнан Польша ҳам Гренландия масаласида Данияни қўллаб-қувватлаган давлатлар қаторида бўлди.
8. Эммануэль Макрон ва Франция
Трамп Франция президенти Эммануэль Макронни ҳам бир неча бор масхара қилди. У Макроннинг шахсий ҳаётига ишора қилиб, гўё унинг хотини унга “жуда ёмон муносабатда бўлади”, президент эса гўё “жағига теккан зарбадан ҳали ўзига келаётгани” ҳақида пичинг қилди. Бундан ташқари, у Францияга нисбатан тариф босими ҳақида ҳам гапириб, Макроннинг айрим позицияларини очиқ танқид қилди.
Трамп Франция президенти Эммануэль Макронни ҳам бир неча бор масхара қилди. У Макроннинг шахсий ҳаётига ишора қилиб, гўё унинг хотини унга “жуда ёмон муносабатда бўлади”, президент эса гўё “жағига теккан зарбадан ҳали ўзига келаётгани” ҳақида пичинг қилди. Бундан ташқари, у Францияга нисбатан тариф босими ҳақида ҳам гапириб, Макроннинг айрим позицияларини очиқ танқид қилди.
9. Владимир Зеленский
Трамп Украина президенти Владимир Зеленскийни “сайловсиз диктатор” деб атади ва у тез ҳаракат қилмаса, мамлакатидан айрилиши мумкинлигини айтди. Кейин икки раҳбарнинг Оқ уйдаги учрашуви ҳам кескин тортишувга айланди.
Трамп Украина президенти Владимир Зеленскийни “сайловсиз диктатор” деб атади ва у тез ҳаракат қилмаса, мамлакатидан айрилиши мумкинлигини айтди. Кейин икки раҳбарнинг Оқ уйдаги учрашуви ҳам кескин тортишувга айланди.
10. Саудия Арабистони
Трамп Саудия Арабистонининг амалдаги раҳбари ҳисобланган валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмонга нисбатан ҳам ҳақоратомуз ибора ишлатди. У 2026 йил март ойи охирида шаҳзода ҳақида у аввал Трампни заиф президент деб ўйлагани, энди эса унга “хушмуомала бўлишга мажбур” маъносида гапириб, шаҳзодага нисбатан дағал ва ҳақоратомуз ибора қўллади.
Трамп Саудия Арабистонининг амалдаги раҳбари ҳисобланган валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмонга нисбатан ҳам ҳақоратомуз ибора ишлатди. У 2026 йил март ойи охирида шаҳзода ҳақида у аввал Трампни заиф президент деб ўйлагани, энди эса унга “хушмуомала бўлишга мажбур” маъносида гапириб, шаҳзодага нисбатан дағал ва ҳақоратомуз ибора қўллади.
11. Канада
Трамп АҚШнинг энг яқин қўшниси ва асосий савдо шерикларидан бири бўлган Канада билан ҳам кескин зиддиятга киришди. У Канадага қарши тарифлар жорий қилди ва мамлакатни АҚШнинг “51-штати” сифатида тилга олишда давом этди. Бунга жавобан аввал Бош вазир Жастин Трюдо Трампни Канада иқтисодиётига зарба беришга уринаётганликда айблади, кейинроқ Марк Карни эса Канада “ҳеч қачон сотилмайди” деб очиқ айтди.
Трамп фақат алоҳида етакчилар ёки ташкилотлар билан эмас, давлатлар билан ҳам очиқ қарама-қаршиликка киришди. Жумладан, АҚШнинг Эронга қарши ҳарбий амалиёти БМТ, қатор давлатлар ва халқаро ташкилотлар эътирозига сабаб бўлди.
Венесуэлада Вашингтоннинг ҳаракатлари Бразилия, Мексика, Хитой, Россия, Испания ва БМТ томонидан кескин танқид қилинди. Кубага нисбатан эса Трамп бир неча бор ҳарбий босим риторикасини ишлатди.
Савдо ва тарифлар ҳам Трампнинг асосий босим воситаларидан бирига айланди. У Хитойга қарши янги бож ва чекловлар жорий этди, Ҳиндистонга нисбатан ҳам тариф босимини кучайтирди. Бразилия эса бундай таҳдидларга жавобан ўзаро чоралар кўрилиши мумкинлигини билдирди.
Шу тариқа, Трампнинг иккинчи муддати нафақат рақиблар, балки АҚШнинг анъанавий шериклари билан ҳам мунтазам можаролар даврига айланди.