Телевидение даври тугамоқдами?
12:46 21.11.2026 (янгиланди: 13:04 21.11.2026)

© © РИА Новости / Изображение сгенерировано ИИ
Oбуна бўлиш
АҚШ, Хитой ва Россиянинг янги статистикаси шуни кўрсатадики - одамлар телевидение дастурлар жадвалига бўй сунмай қолди.
"Ҳеч нарса бўлмайди: кино ҳам, театр ҳам, китоблар ҳам, газеталар ҳам бўлмайди - фақат телевизор қолади", деган эди "Москва кўз ёшларига ишонмайди" филмининг бош қаҳрамони.
Филм 1979-йилда, СССРда телевидениега катта қизиқиш бўлган даврда, телевизор оилавий ўйин-кулгининг асосий маркази бўлган пайтда чиқарилган.
Ўшандан бери ҳаёт суръати кескин ўзгарди. Телевидениенинг тугаши сон-саноқсиз марта эълон қилинган. Аммо у видемагнитофон, интернет ва онлайн кинотеатрлардан ҳам ўтиб кетди.
Филм 1979-йилда, СССРда телевидениега катта қизиқиш бўлган даврда, телевизор оилавий ўйин-кулгининг асосий маркази бўлган пайтда чиқарилган.
Ўшандан бери ҳаёт суръати кескин ўзгарди. Телевидениенинг тугаши сон-саноқсиз марта эълон қилинган. Аммо у видемагнитофон, интернет ва онлайн кинотеатрлардан ҳам ўтиб кетди.
БМТ 1996-йилда Жаҳон 21 ноябрни Жаҳон телевидение куни деб белгилаганида, телерадиоэшиттирувчилар деярли ўзгармасдек туюлди. Кўрсатувлар белгиланган вақтда бошланар, оилалар белгиланган вақтда телевизор олдида йиғилар ва рекламалар филмнинг энг қизғин лаҳзаларини тўхтатиб қўярди. Бугунги кунда томошабинлар ҳам ҳикояни, ҳам қулай вақтни ўзлари танлайдилар. Бироқ, кўпчилик ҳали ҳам кечқурунларини катта экран олдида ўтказади.
Америка: YouTube меҳмонхонани эгаллаб олди
2025-йил май ойида АҚШда бурилиш нуқтаси юз берди – тарихда биринчи марта онлайн трансляциялар кўриш вақти бўйича телевидение ва кабел каналларидан ошиб кетди: 44,8 фоизга нисбатан 44,2 фоиз. Ниелсен бу воқеани ўзининг ойлик ҳисоботида алоҳида таъкидлади.
2026-йил август ойига келиб интернет платформаларининг улуши 49,6 фоизгача ўсди: анъанавий трансляция 17,5 фоизни, кабел телевидениеси эса 18,9 фоизни ташкил этди. Youtube рекорд даражадаги 15,8 фоизга, Netflix эса 7,7 фоизга етди. Аслида, ҳаваскор видеолар учун сайт сифатида бошланган хизмат Америка меҳмонхонасидаги энг катта "тугма"га айланди.
Ўтган ёзда Футбол бўйича Жаҳон чемпионати жонли эфирга вақтинча қизиқишни оширди. Аммо турнир тугаганидан сўнг, ТВ экрандан фойдаланиш камайди. Яъни йирик спорт турнирлари, финал ўйинлар одамларни бирлаштириш қобилиятини сақлаб қолди.
Ўтган ёзда Футбол бўйича Жаҳон чемпионати жонли эфирга вақтинча қизиқишни оширди. Аммо турнир тугаганидан сўнг, ТВ экрандан фойдаланиш камайди. Яъни йирик спорт турнирлари, финал ўйинлар одамларни бирлаштириш қобилиятини сақлаб қолди.
Янгиликлар билан вазият мураккаброқ. Pеw тадқиқот марказининг сўровига кўра, америкалик ёши катта кишиларнинг 63 фоизи воқеалар ҳақида телевизордан билиб олишади. Бироқ, атиги 28 фоизи маълумот олишнинг бу усулини афзал кўришади, бу бир йил аввалги 34 фоиздан паст. Бу шуни англатадики, асосий манбанинг аввалги роли аста-секин камайиб бормоқда, гарчи аудиториянинг ўзи катта бўлиб қолмоқда.
Касса ҳам ўзгармоқда. 18-49 ёшдаги америкаликлар орасида стриминг тижорат томонидан қўллаб-қувватланадиган телевизион томоша вақтининг 66,7 фоизини ташкил қилади. Обуналар бепул иловалар билан бирга мавжуд бўлиб, бу ерда даромад фойдаланувчиларнинг эътиборини жалб қилади. Ноёб тарихий цикл пайдо бўлмоқда: тижорат рекламалари яна бир бор ўйин-кулги учун пул тўламоқда, фақат энди уларни анча аниқроқ нишонга олиш мумкин.
Хитой: миллиард фойдаланувчи ва қисқа метражли сериаллар
Хитойда “телевиденик ўлими” яқинлашиб келаётган ҳақидаги гапларга ҳали эртадеккўринади. Ноябр ойида эълон қилинган саноат ҳисоботида мамлакатда бир миллиарддан ортиқ тв томошабинлари борлиги ва интернет видео истеъмолчилари сони 1,099 миллиардга етгани айтилган. Бу бир-бирига мос келадиган гуруҳлар ҳам муҳокама қилинмоқда: битта одам бир вақтнинг ўзида ҳам кабел, ҳам IPTV ва индивидуал иловалардан фойдаланиши мумкин.
2025 йил охирига келиб, Хитойда тахминан 207 миллион кабел обуначиси бор эди. 400 миллиондан ортиқ IPTV уланишлари мавжуд эди ва ўртача ойлик фаол ОТТ аудиторияси 285 миллионни ташкил этди. 2026 йил сентябрига келиб, 204 миллион кабел обуначиси бўлади. Бу рақамларни қўшиш хато бўлади: тадқиқотлар ноёб фойдаланувчиларни эмас, балки турли хил кириш турларини ўлчайди.
Хитой расмийлари ҳам оддий масала билан банд: фойдаланиш қулайлиги. Бир неча йиллардан бери улар кўп босқичли менюлар ва чалкаш тўлов деворлари билан курашиб келишмоқда. Маълум бўлишича, ҳатто юқори технологияли саноат ҳам баъзан битта тугма муаммосини ҳал қилиши керак.
Энг қизиқарли ўзгаришлар контентда юз бермоқда. Хитой мини-драмалар учун улкан платформага айланди: бир эпизод бир неча дақиқа давом этади, фитна билан тугайди ва дарҳол кейингисига олиб келади. Доимий сюжет санъати смартфонларда гуллаб-яшнади, бу ерда сиз ҳар бир бармоқ билан эътибор учун рақобатлашишингиз керак.
Пекин радио ва телевидение бошқармасининг маълумотларига кўра, Хитойда бундай лойиҳалар учун йиллик бозор 2025-йилга келиб 100 миллиард юанга етади. Қисқа ҳикоялар шунчалик машҳур бўлдики, улар ҳатто спутник каналларига ҳам кўчиб ўтди. Миллий регулятор катта экранларда ўз аудиториясининг тез кенгайишини қайд этмоқда.
Россия: Одатлар сақланиб қолмоқда, вақт қисқармоқда
Mediascope маълумотларига кўра, 2025-йил сентябрдан 2026-йил августгача бўлган даврда тўрт ёш ва ундан катта ёшдаги россияликларнинг 97 фоизи телевизорни ойига камида бир марта, 87 фоизи ҳафтасига ва 61 фоизи ҳаркуни томоша қилган. Бундай қамров билан аудиториянинг камайиши ҳақида гапириш жиддий муболаға бўлар эди.
Аммо одамлар телевизор олдида тобора камроқ вақт ўтказмоқдалар. Ўртача ҳисобда бу кунига уч соат 11 дақиқа. 2022-йилда бу 37 дақиқага кўпроқ эди. Бу сезиларли ўзгариш, айниқса, бу маълум бир кунда ҳеч нарса кўрмаганларни ҳам ўз ичига олган бутун аҳолига тегишли эканлигини ҳисобга олсак.
Авлодлар орасидаги тафовут янада аниқроқ. 12-17 ёшдаги ўсмирлар одатий каналларига тахминан бир соат, 18-24 ёшдаги ёшлар бироз кўпроқ, 25-34 ёшдагилар эса тахминан бир ярим соат вақт сарфлашади. 55 ёшдан кейин бу кўрсаткичлар кескин ошади: 55–64 ёшдагилар учун деярли беш соат ва 65 ёшдан ошганлар учун олти соату қирқ дақиқа. Баъзилар учун бу доимий кундалик маросим, бошқалар учун эса вақт ўтказишнинг вақти-вақти билан амалга ошириладиган усули.
Қизиғи шундаки, томоша қилиш одатларининг ўзи сиёсат ҳукмронлик қилади деган умумий фикрни рад этади. Телесериаллар 29 фоизни, кўнгилочар дастурлар 19 фоизни, янгиликлар 13 фоизни, филмлар 12 фоизни ва ижтимоий-сиёсий жанрлар 10 фоизни ташкил қилади.
Шу билан бирга, яна бир бозор ўсиб бормоқда. Жорий йилнинг учинчи чорагида Кинематография институти (ICMR) томонидан сўралган 16–55 ёшдаги шаҳар аҳолисининг 53 фоизи бепул ва синов вариантларини ўз ичига олган онлайн кинотеатр обуналаридан фойдаланган. 43 фоизи учун пуллик кириш имконияти мавжуд эди. Тадқиқот 7200 кишини қамраб олди; натижаларни барча руслар учун ҳеч қандай шубҳасиз умумлаштириб бўлмайди. Telecom Dailyмаълумотларига кўра, йилнинг биринчи ярмида видео хизматлардан олинадиган даромад 99,5 миллиард рублга етди - бу 2025 йилнинг шу даврига нисбатан 31 фоизга кўп. Анъанавий телерадиоешиттириш компаниялари ҳам иловаларга кенгайиб, ўз лойиҳаларини рақамли платформаларга жойлаштирмоқдалар. Канал номи аста-секин оддий масофадан бошқариш пулти билан томоша қилинаётганига кафолат бермайди.
Кейинги ўринда реклама. АКАР Россия рақамли телевидение бозорини 2025 йилда 8,9 миллиард рублга баҳолади ва 2026 йил учун 13,3 миллиард доллар прогноз қилмоқда. Бу рақамли муҳитда мақсадли рекламага ишора қилади. Тижорат модели томошабиннинг саёҳатини кузатиб боради: брендлар экран олдида ким турганини ва қайси контент уларнинг эътиборини тортаётганини тушунишлари муҳимдир.
Ўн йилдан кейин нима қолади?
Жонли эфирлар истисно бўлиб қолмоқда ва бу жуда муҳим. Спорт финаллари, йирик оммавий тадбирлар ва байрам консертлари биргаликда вақт ўтказиш ҳиссини яратади. Эҳтимол, бу аввалги даврнинг энг қимматли мероси бўлиб чиқади: турли одамларни битта тадбир атрофида тўплаш қобилияти.
Қурилманинг ўзи, ҳозирги тенденцияларга кўра, йўқ бўлиб кетишидан ҳали йироқ. Эски айтилмаган келишув заифлашмоқда: таҳририят вақтни белгилайди, аудитория унга мослашади. Масофадан бошқариш пулти диванда қолади. Якуний қарорлар тобора кўпроқ экраннинг бу томонида қабул қилинмоқда. Томошабинлар нимани ва қачон томоша қилишни ўзлари танламоқда.