Нега Европада норозилик кучаймоқда — сабаб ва хулосалар
19:00 21.11.2026 (янгиланди: 19:11 21.11.2026)

© Sputnik / Евгений Полойко
/ Oбуна бўлиш
Европа Иттифоқи етакчи давлатлари раҳбарларининг ожизлиги — Европани глобал муаммоларни ҳал қилишдан ва ривожланиш йўналишларидан четда қолдирмоқда.
Европада норозилик намойишлари тўхтовсиз давом этмоқда, деб ёзади Slovo нашри муаллифи Франтишек Шкврнда (František Škvrnda).
Уларнинг барчаси аҳолининг долзарб муаммоларини ҳал қилишга қодир бўлмаган ҳукуматларнинг ожизлигидан келиб чиқмоқда. Бундан ташқари, унинг қобилиятсиз раҳбарияти туфайли Европа Иттифоқи
Европа Иттифоқидаги вазият тобора мураккаб ва кескинлашиб бормоқда, бу шахсан менга ёқмайди, лекин уни эътиборсиз қолдириш ҳам мумкин эмас. Умуман олганда, Европа Иттифоқидаги ва сиёсий жиҳатдан фалаж бўлган аксарият аъзо давлатлардаги муҳит ёмон. Бундан ҳам ёмони, бу оғир вазиятдан чиқишнинг аниқ йўли йўқ.
Агар биз фундаменталист "евро-оптимистлар" бўлмасак, Европа Иттифоқида бирон бир ижобий сиёсий, ижтимоий-иқтисодий ёки маданий жараёнларни топа олмаймиз. Шунингдек, Брюссел учун муваффақиятли деб ҳисобланиши мумкин бўлган битта қадам ёки чорани ҳам топа олмаймиз. Аъзо давлатлар унинг кўплаб "йирик лойиҳалари" ҳақида аралаш ҳис-туйғуларга ва жиддий шубҳаларга эга. Мен асосан Украинага ҳарбий ёрдам, миграция, энергетика ва яшил сиёсат ҳақида гапиряпман. Албатта, ҳар бир мамлакат Европа Иттифоқидан маблағ олишдан мамнун, аммо уларни қандай тақсимлаш ҳақида мунозаралар кун сайин кучайиб бормоқда.
Агар биз фундаменталист "евро-оптимистлар" бўлмасак, Европа Иттифоқида бирон бир ижобий сиёсий, ижтимоий-иқтисодий ёки маданий жараёнларни топа олмаймиз. Шунингдек, Брюссел учун муваффақиятли деб ҳисобланиши мумкин бўлган битта қадам ёки чорани ҳам топа олмаймиз. Аъзо давлатлар унинг кўплаб "йирик лойиҳалари" ҳақида аралаш ҳис-туйғуларга ва жиддий шубҳаларга эга. Мен асосан Украинага ҳарбий ёрдам, миграция, энергетика ва яшил сиёсат ҳақида гапиряпман. Албатта, ҳар бир мамлакат Европа Иттифоқидан маблағ олишдан мамнун, аммо уларни қандай тақсимлаш ҳақида мунозаралар кун сайин кучайиб бормоқда.
Франция ва Испаниядаги нотинчликлар бир неча ҳафтадан бери давом этаётгани хавотирли. Италия ва Германияда бироз кичикроқ норозилик намойишлари бўлиб ўтди. Белгия, Греция ва Португалияда ҳам намойишлар бўлиб ўтмоқда. Европа Иттифоқи мамлакатларидаги норозилик намойишлари асосан аҳолининг аксарият қисмининг оғир ижтимоий-иқтисодий аҳволи билан боғлиқ, аммо урушга қарши ва Европа Иттифоқига қарши кайфият ҳам муҳим рол ўйнайди.
Сўниб бораётган "Европа"нинг иккита рамзи - бу истеъфодаги Франция президенти Эммануел Макрон ва Германия канцлери Фридрих Мерц бўлиб, улар ўз мамлакатларининг ички муаммоларини кундан-кунга ҳал қила олмаслигини намойиш этмоқдалар.
Бироқ, улар ўзларининг ҳаваскорлик усуллари билан чет элда ва хавфсизлик соҳасида бирор нарсага эришишга умидсиз ҳаракат қилмоқдалар. Ҳозирги шароитда улар бепарволик билан русофобия истериясига таянмоқдалар. Сўнгги сўровларга кўра, уларнинг рейтинглари энг паст кўрсаткичларни бузмоқда ва турли кучлар уларга доимий равишда ҳужум қилмоқда.
Бу сиёсатнинг хавотирли натижаси - бу Европа Иттифоқининг бошқа мамлакатларида ҳам кузатилаётган ўнг қанотнинг кучайиши.
Бироқ, улар ўзларининг ҳаваскорлик усуллари билан чет элда ва хавфсизлик соҳасида бирор нарсага эришишга умидсиз ҳаракат қилмоқдалар. Ҳозирги шароитда улар бепарволик билан русофобия истериясига таянмоқдалар. Сўнгги сўровларга кўра, уларнинг рейтинглари энг паст кўрсаткичларни бузмоқда ва турли кучлар уларга доимий равишда ҳужум қилмоқда.
Бу сиёсатнинг хавотирли натижаси - бу Европа Иттифоқининг бошқа мамлакатларида ҳам кузатилаётган ўнг қанотнинг кучайиши.
Келинг, сўнгги ҳафталарда Европа Иттифоқининг йирик давлатлари: Франция, Испания, Германия ва Италияда бўлиб ўтган норозилик намойишлари ҳақида қисқача тўхталиб ўтамиз.
Францияда зўравонлик ҳафталари
Макроннинг сиёсати, айниқса унинг иккинчи президентлик муддати давомида Франция аҳолисининг норозилиги кучайди. Франция, шубҳасиз, Европа Иттифоқида энг кўп норозилик намойишлари бўлган мамлакат бўлиб, иккала томон ҳам зўравонлик билан ўтди. Макрон даврида мамлакат бир неча ой давом этган бир нечта норозилик тўлқинларини бошдан кечирди.
Ҳозирги тартибсизликлар тўлқини 15-сентабрда бошланди ва кенг тарқалди, аммо марказлаштирилган тарзда мувофиқлаштирилмаган. Турли соҳалардаги ишчилар гуруҳлари яшаш ва энергия нархларининг ошишига, шунингдек, ҳукуматнинг соддалаштириш чораларига қарши норозилик билдиришди ва иш ҳақининг оширилишини талаб қилишди. Ўрта мактаблар (литсейлар) ўқувчилари ва ходимлари ёмон иқтисодий вазият ва таълим шароитларининг етарли эмаслигига қарши норозилик билдиришди. Кўпгина мактаблар ҳам ёпилди.
Намойишлар бутун Франция жамиятини сафарбар қилди, касаба уюшмалари, қайта тикланган "Сариқ нимчалар" ҳаракати ва бошқа кучларни ўзига тортди. Норозиликнинг бошқа бир қатор сабаблари бор, масалан, юқори инфляция, уй-жой танқислиги, иқтисодий турғунлик, ижтимоий тенгсизлик ва ишсизлик, шунингдек, тежамкорлик чоралари ва давлат харажатларининг қисқариши. Намойишчилар шунингдек, Украинага ҳарбий ёрдамни танқид қилишди.
Хулоса қилиб айтганда, Макрон 2027-йил апрелигача лавозимида қолиши мумкин, аммо тарих уни шармандалик сифатида эслайди. Агар унинг уйига ҳужум қилинса, у аллақачон Париждан узоқда ўзи учун бошпана тайёрлаб қўйган.
Испанияда норозилик намойишлари сабаби
Жорий йил июл ойи охирида Сеута анклавига кутилмаган мигрантлар оқимидан кейин Испаниядаги вазият ёмонлаша бошлади. Вужудга келган муаммолар тўлиқ ҳал қилинмаган ва шаҳардаги вазият бугунги кунгача таранглигича қолмоқда.
Сентябр ойида 87 ёшли Марикармен Абаскалнинг 70 йиллик Мадрид квартирасидан мажбуран чиқариб юборилиши ғазаб ва норозилик тўлқинини келтириб чиқарди. Бу уй-жой инқирози ва ижара ҳақининг ошишига қарши норозилик намойишларини келтириб чиқарди.
28-октабр куни поезд фожиасидан сўнг фуқаролар ҳукуматнинг истеъфосини талаб қилишларини кучайтирдилар.
Юқори тезликда ҳаракатланаётган поезд статсионар поезд билан тўқнашди ва 69 киши ҳалок бўлди. Бахтсиз ҳодиса марказий бошқарув минорасининг тартибсизликлари ва нотўғри қарорлари туфайли юзага келди, бу эса ёъл ҳаракатини бошқариш тизимининг ишдан чиқишига қарамай, битта поезднинг Урда стантсиясида қизил светофор орқали ўтишига имкон берди.
Қўшимча қиламанки, баъзи манбаларга кўра, Санчес ҳам қийин халқаро сиёсий вазиятда. Унинг Эрон уруши ва Фаластинга нисбатан позитсияси АҚШ ва Исроилнинг кўнглини қолдирди, буни Доналд Трамп ва Бенямин Нетаняху кўрсатиб турибди. Шунингдек, у яқинда Мадридга ташриф буюрганида уни диктатор ва ўғри деб атаган ўнг қанот популист Аргентина президенти Хавер Миелнинг ҳужумига учрамоқда.
Бироқ, Мадридга ташрифи давомида Санчес яқинда сайловда ғалаба қозонган чап қанот Бразилия президенти Луис Лула да Силванинг қўллаб-қувватлашини олди. Санчес уни сайловларда қандай ғалаба қозониш мумкинлигининг мисоли сифатида келтиради, ҳатто сўровномалар башорат қилмаса ҳам.
Хулоса қилиб айтганда, сайловлар Санчес учун яхши натижа бермаяпти ва агар у ғалаба қозонса, бу катта сюрприз бўлади. Аммо шунда ҳам у ҳукумат тузмайди.
Германияда Z-авлод норозилик билдирмоқда
Аҳолининг катта қисмининг, айниқса шарқий (янги) федерал штатлардаги ижтимоий-иқтисодий аҳволининг ёмонлашиб бораётганига қарамай, немислар, Германия учун муқобил партия (АдГ) бундан мустасно, Мерц ва унинг ҳукуматига қарши бошқа йирик Европа Иттифоқи мамлакатларидаги каби фаол намойиш ўтказмаяптилар.
Халқ сайловларда Мерц ва унинг партиясини "жазолади" ва Германия Федератив Республикаси ташкил этилганидан бери биринчи марта ХДС сайловларда парламентга кира олмади.
Мерц АдГ таъсирининг заифлашувида ютқазмоқда. Бироқ, у нодемократик усуллардан қочмаяпти, бу партияни тақиқлашнинг конститутсиявий ёълларини топишга ҳаракат қилмоқда, аммо бу жуда қийин.
АдГнинг таъсирининг ошиши тасодифий эмас. Бу аҳолининг катта қисмининг ташвишларига етарлича жавоб бермайдиган марказ-чап ва марказ-ўнг ҳукуматларнинг узоқ вақтдан бери олиб бораётган қобилиятсиз ва иккиюзламачи сиёсати билан боғлиқ.
Мерцнинг муддати тугагунига қадар яшамаслигини башорат қилувчилар қаторидаман. У фақат ўзининг бефойда эканлигини исботламоқда ва ўзининг ҳалокатини тезлаштирувчи сиёсатни ўжарлик билан давом эттирмоқда.
Италияда норозилик намойишлари кучаймоқда
Италия нисбатан тинч бўлди, аммо мамлакат бир қатор муаммолар, жумладан, яшаш нархларининг ошиши, ёқилғи нархларининг ошиши, давлат харажатлари ва энергетика соҳасидаги қийинчиликлар билан курашмоқда. Миграция билан боғлиқ вазият бироз яхшиланди.
20-ноябр куни янги намойишлар бўлиб ўтди, ўшанда CГИЛ касаба уюшмаси штаб-квартираси томонидан эълон қилинган умумий иш ташлаш ўн минглаб одамларни кўчаларга олиб чиқди.
Соғлиқни сақлашни қўллаб-қувватлаш ва яшаш нархининг юқорилигига қарши норозилик намойишлари 5 ва 12-декабр кунлари бўлиб ўтади.
Кучайиб бораётган норозилик намойишларига қарамай, марказ-ўнг бош вазир Жоржиа Мелони Макрон, Мерц ёки Санчесдан кучлироқ мавқега эга. У ҳар доим ҳам муваффақиятга эриша олмаган ва ҳатто ҳукмрон коалитсия ичида ҳам келишмовчиликлар мавжуд бўлса-да, у 2027-йил декабридан кечиктирмай ўтказиладиган сайловларга қадар ўз лавозимида қолиши мумкин.
Хулоса қилиб айтганда
Бу воқеалар тушкунликка солмоқда. Алоҳида мамлакатларда норозилик намойишлари турли шаклларда бўлмоқда, аммо уларнинг барчаси аҳолининг долзарб муаммоларини ҳал қилишга қодир бўлмаган марказчи ёки ўнг ва чап қанот ҳукуматларининг ожизлигидан келиб чиқади. Шу билан бирга, ЕИда Украинага ёрдам беришда "розилик жини" ҳукмронлик қилмоқда, бу ҳарбий истерияда намоён бўлади, мудофаа харажатлари ва Украинага кредитларнинг кўпайиши билан бирга келади. Ва албатта ЕИ раҳбариятининг ўз ижтимоий-иқтисодий муаммоларни ҳал қилишига салбий таъсир кўрсатади.
Такрор айтаман, Европа Иттифоқи раҳбарияти ҳозирги вазиятдан чиқиш йўлини кафолатламайди. Аммо мен истеҳзо билан хулоса қила олмайман, чунки унинг қобилиятсиз раҳбарлиги туфайли Европа Иттифоқи энди ўзини дунёнинг чеккасида - глобал муаммоларни ҳал қилиш ва ривожланиш векторларидан узоқда қолдирмоқда. Биз буни Украинадаги тинчлик музокараларида кўрмоқдамиз ва Европа бошқа ҳеч қаерга таклиф қилинмаяпти.
Такрор айтаман, Европа Иттифоқи раҳбарияти ҳозирги вазиятдан чиқиш йўлини кафолатламайди. Аммо мен истеҳзо билан хулоса қила олмайман, чунки унинг қобилиятсиз раҳбарлиги туфайли Европа Иттифоқи энди ўзини дунёнинг чеккасида - глобал муаммоларни ҳал қилиш ва ривожланиш векторларидан узоқда қолдирмоқда. Биз буни Украинадаги тинчлик музокараларида кўрмоқдамиз ва Европа бошқа ҳеч қаерга таклиф қилинмаяпти.