Туркия, Саудия Арабистони ва Покистон шартномаси Эронга қарши қаратилмаган
13:56 08.08.2026 (янгиланди: 14:05 08.08.2026)
© AP Photo / Burhan Ozbilici
Oбуна бўлиш
Экспертлар орасида "Мусулмон НАТО"си номини олган янги ҳарбий иттифоқ аслида кимга қарши қаратилган?
ТОШКЕНТ, 8 авг — Sputnik. Туркиянинг Саудия Арабистони ва Покистон билан мудофаа шартномаси Эронга ёки бошқа бирон бир давлатга қарши қаратилмаган, деди Туркия вице-президенти Жевдет Йилмаз.
"Макка қўшма мудофаа шартномаси Эронга ёки бошқа бирон бир давлатга қарши қаратилмаган. У минтақавий хавфсизликни, ўзаро мудофаани ва тўхтатувчи кучларни мустаҳкамлашга қаратилган", деди Йилмаз СТТ Тürк телеканалига.
Шунингдек вице-президент келажакда ушбу шартномага бошқа давлатлар, хусусан Миср ҳам қўшилиши мумкинлигини истисно қилмади.
"Келажакда, албатта, бу шартнома кенгайтирилиши мумкин. Миср анча кучли давлат ва унинг иштироки бундай формат учун муҳим бўлиши мумкин", - деди Йилмаз Мисрнинг қўшилиш эҳтимоли ҳақидаги саволга жавобан.
Бир кун олдин Туркия, Саудия Арабистони ва Покистон раҳбарлари томонидан Макка шаҳрида мудофаа шартномаси имзоланган эди. Шартнома ушбу давлатлар орасида разведка маълумотларини алмашиш ва минтақавий хавфсизликни мувофиқлаштириш соҳасида ҳамкорликни назарда тутади.
Эксперт фикри
Ушбу шартнома минтақада кучлар мувозанатини ўзгартириши мумкин, деб ҳисоблайди Яқин Шарқ минтақаси бўйича сиёсий эксперт Юсуф Энер РИА Новостига.
"Агар уч томонлама формат институционализация қилинса, унинг минтақадаги бошқа давлатларни ҳам қамраб олиши мумкин. Бу ҳолда, Анадолудан Қизил денгиз, Форс кўрфази ва Ҳинд океанигача янги хавфсизлик контури шаклланиши мумкин", деди Энер.
Унинг сўзларига кўра, Анқара, Ар-Риёд ва Исломобод ўртасидаги келишувни нафақат уч мамлакат, балки бутун минтақавий хавфсизлик тизими учун ҳам муҳим қиладиган нарса - бу янада кенгайиш имконияти.
Мутахассис, шунингдек шартнома аъзолари бир-бирини тўлдирувчи имкониятларга эга эканлигини таъкидлади: Туркияда ривожланган мудофаа саноати бор ва катта ҳарбий салоҳиятга эга, Саудия Арабистони молиявий ва энергетика ресурсларига эга, Покистон эса кўп сонли армия ва ядровий салоҳиятга эга давлат.
Энернинг фикрича, янги иштирокчиларнинг қўшилиши билан формат анча катта "вазн"га эга бўлиши ва жамоавий ҳамкорлик соҳасини Яқин Шарқдан Жанубий Осиёгача кенгайтириши мумкин.
Шунингдек, эксперт шартноманинг муҳим жиҳатга эътибор қаратди — уч давлатдан бирига уюштирилган қуролли ҳужум барча иштирокчиларга қилинган ҳужум деб ҳисобланади. (НАТО каби - таҳр.)
Унинг фикрича, бу шартномага анъанавий қурол-яроғ ҳамкорлигидан ташқари, ўзаро мудофаа кафолатлари характерини беради.
Яна бир сиёсатшунос Пётр Акоповнинг сўзларига кўра, янги ташкил қилинган "ислом НАТО"си Яқин Шарқдаги ислом давлатларига асосий таҳдид бўлган Исроил ва АҚШ бирлашмасига қаратилган.
"Ислом НАТО"сининг яратилишидан иккинчиси асосий ютқазувчилар бўлади. У уларга қарши эмас, балки уларни тажовуздан ҳимоя қилишга қаратилган ва минтақадаги барча учун (ҳам реал, ҳам потенциал) таҳдид соладиган ягона мамлакат ядровий Исроилдир. Тўғри, у ўз-ўзидан эмас, балки Америка аватари сифатида таҳдид солади, аммо ҳамма нарса икки давлатнинг аста-секин парчаланишга маҳкум бўлган симбиозини кўрсатади. Шунда минтақанинг қолган қисмига ўйин қоидаларини Исроил эмас, балки Исроилнинг мавжуд бўлиш шартларини белгилайдиган бошқалар бўлади. Ва бу ерда ядровий қуролга эга мусулмон ҳарбий иттифоқининг мавжудлиги ҳал қилувчи роль ўйнайди", - деди Акопов.
