Макка шартномаси: Ислом ҳарбий иттифоқи кимга ва нима учун керак
© РИА Новости
Oбуна бўлиш
Туркия, Саудия Арабистони ва Покистон раҳбарлари 7 август куни Макка шаҳрида "Қўшма мудофаа шартномаси"ни имзолашди.
Тузилиши узоқ вақтдан бери муҳокама қилиниб келинаётган Ислом НАТОси шакллана бошламоқда. Ҳеч бўлмаганда, кеча Исломнинг муқаддас шаҳри Маккада имзоланган уч томонлама битим бошқа мамлакатларнинг қўшилиши учун очиқ ва агар бутун икки миллиардлик ислом дунёсини бўлмаса, ҳеч бўлмаганда унинг катта қисмини бирлаштириш имкониятига эга.
У аллақачон 370 миллион кишини ўз ичига олади - бу "Макка қўшма мудофаа шартномаси"ни имзолаган уч мамлакат аҳолиси, унда уларнинг ҳар бирига ҳужум қилиш учаласига ҳам ҳужум қилиш деб белгиланган. Бу ерда аҳоли сони асосий эътиборга олинмайди, чунки битим энг ривожланган ва ҳарбий жиҳатдан кучли давлат (Туркия), энг бой (Саудия Арабистони) ва Ислом дунёсидаги ягона ядровий қуролга эга давлат (Покистон) томонидан имзоланган. Ушбу "Катта учлик"нинг ташкил топишини нафақат Ислом дунёси, балки бутун глобал геосиёсат учун тарихий аҳамиятга эга воқеа деб аташ мумкин.
Туркия Президенти Эрдоған ва Покистон раҳбарлари - Бош қўмондон Асим Мунир ва Бош вазир Шаҳбоз Шариф - келишувни имзолаш учун Саудия Арабистонига келишди. Уларнинг мезбони, қиролликнинг амалдаги ҳукмдори бўлган валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмон узоқ вақтдан бери келишув устида иш олиб бораётган эди - у ўтган йили Покистон билан шунга ўхшаш келишувни тузган эди. "Икки"нинг "учлик"га айланиши олдиндан айтиб бўларди, аммо Америка-Исроилнинг Эронга қарши тажовузи жараённи тезлаштирди. Бу янги иттифоқчилар кимдан ўзини ҳимоя қилишни режалаштирмоқда?
Ахир, уларнинг барчаси турли даражаларда Қўшма Штатларнинг иттифоқчилари: Туркия НАТО аъзоси, Саудия Арабистони Америка билан яқин сиёсий, иқтисодий ва ҳарбий алоқаларга эга ва Покистон узоқ вақтдан бери Қўшма Штатларнинг жуда яқин ҳамкори бўлиб келган. Совуқ уруш даврида уч давлатдан иккитаси ҳатто ўша пайтдаги "Ислом НАТОси" - 1955 йилда Британия томонидан (Америка кўмаги билан) яратилган CENTO ҳарбий блокининг аъзоси эди. Туркия ва Покистон Ироқ ва Эрон билан бирга аъзо бўлишди ва шу тариқа СССРнинг жанубий чегаралари бўйлаб "яшил ёй" ҳосил қилишди.
Иттифоқнинг антисовет йўналиши очиқ ифодаланган эди, аммо коммунистик кенгайишга қарши исломий тўсиқ қуришга қаратилган англосаксон уриниши муваффақиятсиз бўлди. СССР Ҳинд океанига чиқиш ниятида бўлмагани учун эмас, балки бу мамлакатларнинг ўзлари бошқа бировнинг ўйинларида қўғирчоқ бўлишни истамаганликлари учун. Ироқ 1959 йилдаёқ шартномадан чиқди, Эрон қўшнилари билан ҳарбий интеграцияга унчалик иштиёқли эмас эди ва 1979 йилги инқилобдан кейин ташкилотни бутунлай тарк этди, бу эса унинг тарқалишига олиб келди. Бироқ, CENTO ўз вазифасини бажарди: Туркия ва Покистон ўртасидаги мустаҳкам алоқалар айнан унинг инглизлар томонидан яратилган тузилмаларида пайдо бўлган. Аммо энди "қизил атеист таҳдиди " (англосаксонлар мусулмонлар учун яратга афсона) йўқ бўлиб кетди ва Яқин Шарқ минтақасининг ўзи чуқур ўзгаришларни бошдан кечирди.
Хўш, нега бизга ҳозир Ислом НАТОси керак?
Хўш, нега бизга ҳозир Ислом НАТОси керак?
Аср бошидан бери, ҳатто Исроил иштирокида ҳам, бундай ташкилотни яратиш ҳақида гап-сўзлар бўлиб келмоқда. Яҳудий давлати ва араб давлатларини бирлаштиришга уринишларнинг бемаънилиги, уларнинг аксарияти босиб олинган Фаластин ерларини ўз ичига олган чегаралар ичида тан олинмаслиги, чалғитмаслиги керак: бундай иттифоқнинг асосий бирлаштирувчи ғояси Эронга қарши бўлиши керак эди. Дарҳақиқат, баъзи америкалик ва исроиллик таҳлилчиларнинг фикрига кўра, "оятуллоҳларнинг террорчи режими"ни жиловлаш зарурати сунний давлатларни бирлаштириши ва ҳатто уларни Исроилни ўз сафларига қабул қилишга ишонтириши мумкин эди. Эронни яккалаш ва йўқ қилиш нияти олиб келган барча хаёлларга қарамай, охир-оқибат АҚШ ва Исроил "Эрон масаласи"ни мустақил равишда ҳал қилишни хоҳлашди.
Натижа аниқ: Теҳрон тажовузкорларнинг ҳужумларига бардош берди ва энди Ҳўрмуз бўғозида ўйиннинг янги қоидаларини белгиламоқда. Форс кўрфази монархиялари Американинг "хавфсизлик кафолатлари"дан ҳайратда: кафолат тескари таъсир кўрсатди, улкан муаммоларни келтириб чиқарди ва уларнинг мавжудлигига таҳдид солмоқда. Араблар Исроил Ғазода содир этган геноцидга чек қўйишни сўраганларида Американи уларни эътиборсиз қолдирди ва фақат Исроил хоҳлаган Эронга қарши уруш бошлаганида арабларни Эрон ҳужумларига дучор қилди. Обама даврида саудияликлар орасида кучайган ва Трамп биринчи муддатда тузатишга ҳаракат қилган Америкага нисбатан ишончсизлик янги кучга эга бўлди, шу қадар кучлики, уни қандай қоплаш мумкинлигини тасаввур қилиш қийин. Саудияликлар принципиал жиҳатдан Эронга қарши урушишни истамайдилар ва ҳеч қандай провокация уларни, Трамп ва Нетаняху ваъда қилганидек, Теҳронда ҳокимият алмашинувига яна таянишга мажбур қилмайди. Бундан ташқари, америкаликларнинг минтақадан чиқиб кетиши (дастлаб қисман) Эронга ҳужумдан олдин ҳам тобора реаллашиб бораётган эди ва бу муқаррар тус олди.
Натижа аниқ: Теҳрон тажовузкорларнинг ҳужумларига бардош берди ва энди Ҳўрмуз бўғозида ўйиннинг янги қоидаларини белгиламоқда. Форс кўрфази монархиялари Американинг "хавфсизлик кафолатлари"дан ҳайратда: кафолат тескари таъсир кўрсатди, улкан муаммоларни келтириб чиқарди ва уларнинг мавжудлигига таҳдид солмоқда. Араблар Исроил Ғазода содир этган геноцидга чек қўйишни сўраганларида Американи уларни эътиборсиз қолдирди ва фақат Исроил хоҳлаган Эронга қарши уруш бошлаганида арабларни Эрон ҳужумларига дучор қилди. Обама даврида саудияликлар орасида кучайган ва Трамп биринчи муддатда тузатишга ҳаракат қилган Америкага нисбатан ишончсизлик янги кучга эга бўлди, шу қадар кучлики, уни қандай қоплаш мумкинлигини тасаввур қилиш қийин. Саудияликлар принципиал жиҳатдан Эронга қарши урушишни истамайдилар ва ҳеч қандай провокация уларни, Трамп ва Нетаняху ваъда қилганидек, Теҳронда ҳокимият алмашинувига яна таянишга мажбур қилмайди. Бундан ташқари, америкаликларнинг минтақадан чиқиб кетиши (дастлаб қисман) Эронга ҳужумдан олдин ҳам тобора реаллашиб бораётган эди ва бу муқаррар тус олди.
Шунинг учун ҳам Саудия Арабистони ўтган йили бир вақтлар ўз пуллари билан ядровий бомба қурган Покистон билан шартнома имзолади. Ҳа, Покистон Эрон билан жанг қилмайди, лекин Эрон ҳатто Саудия Арабистонига ҳужум қилишни режалаштираётганини ким айта олади? Бу ҳақда фақат Исроил ва АҚШ гапирмоқда, аммо уларнинг мақсади аниқ: Исроил ҳудуди ва таъсирини кенгайтириш учун суннийларни шиа таҳдиди билан қўрқитиш. Эрон яна кимга таҳдид солмоқда? Туркия? Албатта йўқ. Икки мамлакатнинг асрлар давомидаги муносабатлари турли синговлардан ўтди, аммо энди (ва узоқ муддатда) уларни ажратадиган ҳеч нарса йўқ.
Демак, янги шартнома Эронга қарши эмасми? Ҳа, бу шунчаки АҚШнинг чиқиб кетишига тайёргарлик кўриш учун минтақада янги хавфсизлик архитектурасини яратишдир. Учта сунний куч шиа Эронга қарши бирлашмаяпти: улар америкаликлар ва исроилликлар беқарорлаштирган вазиятни барқарорлаштиришни хоҳлашади.
"Ислом НАТОси"нинг яратилишидан иккинчиси асосий ютқазувчилар бўлади. Бу уларга қарши эмас, балки уларни тажовуздан ҳимоя қилишга қаратилган. Минтақадаги барчага (ҳам аслида, ҳам потенциал жиҳатдан) таҳдид соладиган ягона мамлакат ядровий қуролга эга Исроилдир. Тўғри, у ўз-ўзидан эмас, балки Америка аватари сифатида таҳдид солади, аммо ҳамма нарса икки давлатнинг аста-секин парчаланишга маҳкум бўлган симбиозини кўрсатади. Шунда ўйин қоидаларини минтақанинг қолган қисмига Исроил буюрмайди; аксинча, ўша бошқалар унинг мавжудлиги шартларини қўядилар. Ва бу ерда ядровий қуролга эга мусулмон ҳарбий иттифоқининг мавжудлиги ҳал қилувчи роль ўйнайди.
