Темирйўлчилар кунига: Тошкентдаги "Паровозлар музейи"да нималар сақланмоқда

© Sputnik / Бахром ХатамовП36-0250 йўловчи паровози — темирйўлчилар орасида "Генерал" номи билан машҳур
П36-0250 йўловчи паровози — темирйўлчилар орасида Генерал номи билан машҳур - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
Oбуна бўлиш
Эксклюзив
Темирйўлчилар куни муносабати билан Sputnik Ўзбекистон мухбири Тошкент темир йўл техникаси музейига ташриф буюриб, турли даврларга оид локомотив ва вагонлар билан танишди.
Пойтахт марказида, Шимолий вокзал яқинида Тошкент темир йўл техникаси музейи жойлашган. Шаҳар аҳолиси уни кўпинча "Паровозлар музейи" деб атайди. Бу ерда темир йўл тарихи нафақат архив ҳужжатлари ва суратлар, балки ўнлаб йиллар давомида Марказий Осиё йўлларида хизмат қилган ҳақиқий локомотивлар орқали ҳам намоён бўлади.
"Оловли арава"дан замонавий локомотивларгача
Минтақада темир йўл тармоғининг барпо этилиши XIX аср охиридаги энг йирик муҳандислик лойиҳаларидан бири бўлган. Закаспий ҳарбий темир йўли қурилиши 1880 йилда бошланган. Йўл Қорақум чўли орқали, сувсиз ҳудудлар ва кўчма қумлар орасидан ўтказилган.
1885 йилда темир йўл Ашхободга, 1886 йилда Чоржўйга, 1888 йилда эса Самарқандга етиб келди. Кейинчалик тармоқлар Тошкент, Фарғона водийси ва Андижон томон кенгайтирилди. 1906 йилда Оренбург — Тошкент магистралининг ишга туширилиши Марказий Осиёни мамлакатнинг марказий ҳудудлари билан тўғридан-тўғри боғлади.
© Sputnik / Бахром ХатамовТошкент темир йўл техникаси музейининг асосий кириш қисми
Тошкент темир йўл техникаси музейининг асосий кириш қисми - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
Тошкент темир йўл техникаси музейининг асосий кириш қисми
Юбилей кўргазмасидан музейгача
Музей тарихи 1988 йилда, Ўрта Осиё темир йўлининг 100 йиллиги нишонланган даврда бошланган. Тошкент-Йўловчи станциясида локомотивларнинг вақтинчалик кўргазмаси ташкил этилди. У пойтахт аҳолиси ва меҳмонларида катта қизиқиш уйғотгач, экспозицияни сақлаб қолишга қарор қилинди.
Музей 1989 йил 4 августда тантанали равишда очилди. Муассаса маълумотларига кўра, бугун очиқ осмон остида 43 га яқин йирик экспонат — паровозлар, тепловозлар, электровозлар, йўловчи вагонлари, электропоезднинг бош вагони ҳамда йўл қурилиши ва таъмирлаш техникаси намуналари сақланмоқда.
Музей фондида икки мингдан ортиқ тарихий сурат, архив ҳужжатлари, темирйўлчилар кийимлари, асбоб-ускуналар ва алоқа воситалари ҳам бор.

"Ҳар бир экспонат — ўз даврининг, шу техникани яратган ва унда кечаю кундуз, иссиқда ҳам, совуқда ҳам меҳнат қилган инсонларнинг ёдгорлигидир", — дейди музей фондининг бош сақловчиси Владимир Ланкевич.

© Sputnik / Бахром ХатамовМузей фондининг бош сақловчиси Владимир Ланкевич
Музей фондининг бош сақловчиси Владимир Ланкевич - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
Музей фондининг бош сақловчиси Владимир Ланкевич
КЧ-4 дан "Генерал"гача
Музей дарвозаси олдида меҳмонларни Škoda заводида ишлаб чиқарилган КЧ-4-228 тор изли паровози кутиб олади. Бундай паровозлар торф корхоналари ва болалар темир йўлларида ишлатилган.
© Sputnik / Бахром ХатамовМузей рамзига айланган КЧ-4-228 тор изли паровози
Музей рамзига айланган КЧ-4-228 тор изли паровози - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
Музей рамзига айланган КЧ-4-228 тор изли паровози

"Бу Ўзбекистонда сақланиб қолган шу турдаги ягона тор изли паровоз. Бугун у музейимизнинг рамзига айланган", — дейди Владимир Ланкевич.

Экспозициядаги энг қадимий техникалардан бири — 1924 йилда ишлаб чиқарилган СУ-250-94 йўловчи паровозидир. Катта диаметрли ҳаракатлантирувчи ғилдираклари туфайли у соатига 115 километргача тезликка эриша олган.
© Sputnik / Бахром ХатамовСУ-250-94 йўловчи паровози — музейдаги энг қадимий экспонатлардан бири
СУ-250-94 йўловчи паровози — музейдаги энг қадимий экспонатлардан бири - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
СУ-250-94 йўловчи паровози — музейдаги энг қадимий экспонатлардан бири
ТГК2-2245 — Калуга заводида ишлаб чиқарилган кам қувватли, икки ўқли манёвр тепловози. У СССРдаги саноат корхоналари ва йирик темир йўл станцияларида, жумладан, Ўзбекистонда ҳам фойдаланилган. Тепловоз У1Д6 дизель двигатели ва гидромеханик узатма билан жиҳозланган бўлиб, қуввати 250 от кучини ташкил этади ва соатига 60 километргача тезликда ҳаракатлана олади.
© Sputnik / Бахром ХатамовОчиқ осмон остидаги экспозицияда ТГК-2 манёвр тепловози
Очиқ осмон остидаги экспозицияда ТГК-2 манёвр тепловози - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
Очиқ осмон остидаги экспозицияда ТГК-2 манёвр тепловози
Унинг яқинида Иккинчи жаҳон уруши йилларида ленд-лиз дастури бўйича етказиб берилган Американинг Еа юк паровози турибди. Музей мутахассисларининг айтишича, юк паровозларини қора рангга бўяш амалий жиҳатдан қулай бўлган: кўмир тутуни ва қурум корпусда камроқ кўзга ташланган.
Еа-2371 — 1944 йилда АҚШнинг Baldwin Locomotive Works заводида ишлаб чиқарилган қудратли юк паровози. Қуввати қарийб 2200 от кучига тенг бўлган локомотив соатига 70 километргача тезликда ҳаракатланган. Бугунги кунда у Тошкент темир йўл техникаси музейида намойиш этилмоқда.
© Sputnik / Бахром ХатамовЕа-2371 — 1944 йилда АҚШнинг Baldwin Locomotive Works заводида ишлаб чиқарилган
Еа-2371 — 1944 йилда АҚШнинг Baldwin Locomotive Works заводида ишлаб чиқарилган - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
Еа-2371 — 1944 йилда АҚШнинг Baldwin Locomotive Works заводида ишлаб чиқарилган
Американинг электр узатмали ДА20-68 тепловози ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Шу сериядаги машиналар кейинчалик совет ТЭ1 тепловозини яратиш учун техник асос бўлган. Коллекцияда 1943 йилда ишлаб чиқарилган ноёб немис трофей паровози ҳам сақланмоқда.
ДА20-68 — ленд-лиз дастури асосида СССРга етказиб берилган, АҚШда ишлаб чиқарилган олти ўқли тепловоз. Қуввати 1000 от кучига тенг локомотив соатига 96 километргача тезликда ҳаракатланган ва советларнинг ТЭ1 тепловози учун прототип бўлиб хизмат қилган. Ушбу сериядаги тепловозлардан бири Сталиннинг Потсдам конференциясига борган поездини бошқарган.
© Sputnik / Бахром ХатамовДА20-68 — АҚШда ишлаб чиқарилган олти ўқли тепловоз
ДА20-68 — АҚШда ишлаб чиқарилган олти ўқли тепловоз - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
ДА20-68 — АҚШда ишлаб чиқарилган олти ўқли тепловоз
Музейнинг энг кўркам экспонатларидан бири — темирйўлчилар орасида "Генерал" номи билан машҳур бўлган П36-0250 йўловчи паровози. У 1956 йилда ишлаб чиқарилган бўлиб, қуввати уч минг от кучига, тезлиги эса соатига 125 километрга етган. Бу СССРда ишлаб чиқарилган сўнгги паровозлардан биридир.
© Sputnik / Бахром ХатамовП36-0250 йўловчи паровози — темирйўлчилар орасида "Генерал" номи билан машҳур
П36-0250 йўловчи паровози — темирйўлчилар орасида Генерал номи билан машҳур - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
П36-0250 йўловчи паровози — темирйўлчилар орасида "Генерал" номи билан машҳур
Дунёда сақланиб қолган ягона вагон
Ташриф буюрувчиларнинг эътиборини 1965 йилда Ленинградда ишлаб чиқарилган панорама гумбазли икки қаватли вагон ҳам жалб қилади. Жами 25 та шундай вагон тайёрланган. Музей ходимларининг таъкидлашича, Тошкентдаги нусха дунёда сақланиб қолган ягона вагондир.
У дастлаб туристик ва магистраль йўналишларда ишлатилган. Бироқ темир йўллар электрлаштирилгандан кейин вагоннинг баландлиги контакт тармоғи остида ҳаракатланиш учун хавф туғдира бошлаган. Кўплаб вагонлар йўқ қилинган, бу нусха эса Термизда носозлиги сабабли таркибдан ажратилгани туфайли сақланиб қолган. Кейинчалик у Тошкентга олиб келиниб, музей экспозициясига қўшилган.
© Sputnik / Бахром Хатамов1965 йилда ишлаб чиқарилган панорама гумбазли ноёб икки қаватли вагон
1965 йилда ишлаб чиқарилган панорама гумбазли ноёб икки қаватли вагон - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
1965 йилда ишлаб чиқарилган панорама гумбазли ноёб икки қаватли вагон
1943 йилда ишлаб чиқарилган ўлжа сифатида қўлга киритилган немис паровози Иккинчи жаҳон уруши тугагач, Совет Иттифоқига топширилган ва кенг изли темир йўлда ҳаракатланиш учун қайта жиҳозланган. Техник хизмат кўрсатишдаги қийинчиликлар туфайли бундай кўпчилиги кейинчалик металл парчасига топширилган. Айрим маълумотларга кўра, бугунги кунда дунёда уларнинг 30 га яқин нусхаси сақланиб қолган.
© Sputnik / Бахром Хатамов1943 йилда ишлаб чиқарилган немис паровози
1943 йилда ишлаб чиқарилган немис паровози  - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
1943 йилда ишлаб чиқарилган немис паровози
Буғ тортишидан дизель ва электр тортишига ўтиш тарихини ТЭ1, ТЭ2, ТЭ3, ТЭМ2 тепловозлари ҳамда ВЛ60К-157 электровози давом эттиради. Оддий реле тизимига асосланган бошқарув мазкур техниканинг Марказий Осиё иссиғида ҳам ишончли ишлашига имкон берган.
ВЛ60К-157 — Новочеркасск электровозсозлик заводида ишлаб чиқарилган, ўзгарувчан токда ҳаракатланувчи биринчи оммавий совет магистрал электровози. У Сибирь, Урал ва Ўзбекистондаги электрлаштирилган темир йўл участкаларида фойдаланилган. Қуввати 4800 кВтгача бўлган электровоз соатига 100 километргача тезликда ҳаракатланган.
© Sputnik / Бахром ХатамовМинтақа темир йўлларида хизмат қилган ВЛ60К-157 электровози
Минтақа темир йўлларида хизмат қилган ВЛ60К-157 электровози - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
Минтақа темир йўлларида хизмат қилган ВЛ60К-157 электровози
ТЭ3 — янада қудратли 2ТЭ10Л моделининг яратилишига асос бўлган юк тепловози. Улар ўртасидаги асосий фарқ двигателда: ТЭ3 тепловозига турбонаддувсиз дизель ўрнатилган бўлса, 2ТЭ10Л турбокомпрессорли куч агрегати билан жиҳозланган.
© Sputnik / Бахром ХатамовТЭ3 — юк тепловози
ТЭ3 — юк тепловози - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
ТЭ3 — юк тепловози
ТЭМ2 — собиқ СССР темир йўлларида энг кенг тарқалган манёвр тепловозларидан бири. Ўзбекистонда бундай локомотивлар поезд таркибларини тузиш ва ажратиш ишларини бажариб, станцияларга кечаю кундуз хизмат кўрсатади. Кўплаб ёш машинист ёрдамчилари дастлабки амалий кўникмаларини айнан ТЭМ2 тепловозида эгаллайди.
© Sputnik / Бахром ХатамовТЭМ2 — собиқ СССР темир йўлларида энг кенг тарқалган манёвр тепловози
ТЭМ2 — собиқ СССР темир йўлларида энг кенг тарқалган манёвр тепловози - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
ТЭМ2 — собиқ СССР темир йўлларида энг кенг тарқалган манёвр тепловози
2ТЭ10Л — Луганск заводида ишлаб чиқарилган, темирйўлчилар орасида "Луганка" номи билан машҳур бўлган икки секцияли юк тепловози. Бундай локомотивлар 1990-йилларгача фойдаланилган, кейинчалик уларнинг ўрнини замонавийроқ 2ТЭ10М тепловозлари эгаллаган.
© Sputnik / Бахром Хатамов2ТЭ10Л — Луганск заводида ишлаб чиқарилган икки секцияли юк тепловози
2ТЭ10Л — Луганск заводида ишлаб чиқарилган икки секцияли юк тепловози - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
2ТЭ10Л — Луганск заводида ишлаб чиқарилган икки секцияли юк тепловози
ТУ7-0544 — 750 миллиметрли тор изли темир йўллар учун мўлжалланган тепловоз. У торф қазиб олиш корхоналарида, ёғоч тайёрлаш ишларида ва болалар темир йўлларида фойдаланилган. ЯМЗ-238 дизель двигатели билан жиҳозланган локомотив 300 от кучига эга бўлиб, соатига 50 километргача тезликда ҳаракатланади. Бугунги кунда у Тошкент темир йўл техникаси музейининг боғ ҳудудидаги йўналиш бўйлаб ташриф буюрувчиларни ташийди.
© Sputnik / Бахром ХатамовТУ7-0544 — 750 миллиметрли тор изли темир йўллар учун мўлжалланган тепловоз
ТУ7-0544 — 750 миллиметрли тор изли темир йўллар учун мўлжалланган тепловоз - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
ТУ7-0544 — 750 миллиметрли тор изли темир йўллар учун мўлжалланган тепловоз
Қўлда ясалган болалар сирпанчиғи музейнинг ёш ташриф буюрувчилари севиб қолган майдончалардан бирига айланган. Болалар бу ерда мароқ билан вақт ўтказиб, соатлаб сирпанишлари мумкин.
© Sputnik / Бахром ХатамовҚўлда ясалган болалар сирпанчиғи
Қўлда ясалган болалар сирпанчиғи  - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
Қўлда ясалган болалар сирпанчиғи
Ўзингизни машинистдек ҳис қилиш мумкин бўлган музей
Тошкент темир йўл техникаси музейи фақат томоша қилишга мўлжалланган экспозиция эмас. Меҳмонлар айрим локомотивлар кабинасига кириб, машинист пульти, тормоз кранлари, ўлчов асбоблари ва бошқарув дастакларини яқиндан кўришлари мумкин.
Ҳудудда из кенглиги 750 миллиметр бўлган тор изли темир йўл ҳам мавжуд. Унда очиқ вагонлардан ташкил топган экскурсия поезди ҳаракатланади. Бу сайр айниқса болалар орасида машҳур.
© Sputnik / Бахром Хатамов"Музей паровозов" в Ташкенте
Музей паровозов в Ташкенте - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
"Музей паровозов" в Ташкенте
Музей ходимлари мактаб ўқувчилари ва талабалар билан ишлашга алоҳида эътибор қаратади. Экскурсияларда локомотивларнинг тузилиши, темир йўлдаги хавфсизлик қоидалари, машинист, ёрдамчи машинист, вагон кузатувчиси, диспетчер ва йўл устаси каби касблар ҳақида сўзлаб берилади.
Владимир Ланкевич учун музейдаги фаолият шахсий ҳаёт йўли билан ҳам боғлиқ.

"Мен шу музейда улғайдим ва унинг йилдан-йилга ўзгариб борганини кўрдим. Мактабда ўқиб юрганимдаёқ тепловозлар билан шу ерда таниша бошлаганман, кейин ёрдамчи машинист касбини эгалладим. Энди вазифам — тарихни сақлаш, экспозицияни бойитиш ва уни янги авлодга етказиш", — дейди у.

© Sputnik / Бахром ХатамовГлавный хранитель фонда музея Владимир Ланкевич
Главный хранитель фонда музея Владимир Ланкевич - Sputnik Ўзбекистон, 1920, 03.08.2026
Главный хранитель фонда музея Владимир Ланкевич

"Мен учун ташриф буюрувчиларнинг табассуми ва қувончи — экскурсияларни янада яхшилаш, янги маълумотларни излаш учун катта рағбат. Ўтмишни билмасдан келажакни қуриб бўлмайди", — таъкидлайди музей фондининг бош сақловчиси.

Янгиликлар лентаси
0