ТОШКЕНТ, 27 мар – Sputnik. БМТ Бош Ассамблеяси трансатлантик қуллар савдосини “инсониятга қарши энг оғир жиноят” деб эълон қилувчи тарихий резолюцияни қабул қилди.
Ҳужжатни 123 та давлат, жумладан, Ўзбекистон қўллаб-қувватлади. Резолюция ташаббускори Гана бўлган. Ҳужжатга АҚШ, Исроил ва Аргентина қарши овоз берган, яна 52 та давлат, жумладан, Буюк Британия ва ЕИ мамлакатлари бетараф қолган.
Ҳужжат муаллифлари бу қадам жабрланганлар авлодлари учун тарихий эътироф, тикланиш ва адолатни таъминлаш йўлида муҳим босқич бўлишига умид қилмоқда.
Қабул қилинган ҳужжат трансатлантик қуллар савдосини “инсониятга қарши энг инсоний бўлмаган ва давомли адолатсизлик” сифатида қатъий қоралайди. Резолюциянинг асосий бандларига кўра, аъзо давлатларни тарихий хатоларни тузатиш воситаси сифатида репарациялар (давлатнинг бошқа давлатга етказган зарарини пул билан ёки бошкача шаклда қоплаши) бўйича мулоқот бошлашга чақиради. Бу жараён расмий узр сўраш, компенсация тўлаш, реабилитация ва қайта такрорланмаслик кафолатларини ўз ичига олиши керак.
Шунингдек, санъат асарлари, ёдгорликлар, музей экспонатлари ва миллий архивларни ўз ватанига бепул ва тезкорлик билан қайтариш талаб этилади. Шунингдек, ирқчилик ва тизимли дискриминацияни йўқотиш учун қонунчилик ва ижтимоий дастурларга ўзгартиришлар киритиш сўралади.
Гана президенти Жон Махама бу ҳужжатни "унутилмаслик кафолати" ва миллионлаб одамлар азобини тан олиш сифатида баҳолади.
Унинг таъкидлашича, 15-асрдан 19-асргача бўлган даврда камида 12,5 миллион африкалик ўғирлаб кетилган ва уларнинг азоб-уқубатлари бугунги кундаги ижтимоий ва иқтисодий тенгсизликларнинг илдизи ҳисобланади. БМТ бош котиби Антониу Гутерриш ҳам қулдорлик тизими шунчаки тарихий жиноят эмас, балки адолатсиз дунё иқтисодий тизимининг пойдевори бўлганини қайд этди.
Айрим давлатлар ҳужжатдаги баъзи таърифларга қарши чиққан. АҚШ ва Буюк Британия вакиллари айрим тарихий фожиаларни бошқаларидан устун қўйиш мумкин эмаслигини таъкидлаб, репарациялар учун ҳуқуқий асосларни шубҳа остига олган. АҚШ томони ўтмишда қонунга зид ҳисобланмаган воқеалар учун компенсация тўлаш бўйича ҳуқуқий мажбуриятларни тан олмаслигини билдирган.
Шунингдек, резолюцияда колония даврида олиб кетилган маданий бойликларни қайтариш масаласи ҳам кўтарилган. Гана ва бошқа Африка давлатлари бундай артефактларни ўз мамлакатларига қайтаришни талаб қилмоқда. Бу масала, репарациялар каби, яқин йилларда халқаро даражада фаол муҳокама қилиниши кутилмоқда.