Тошкент метрополитени — ер остидаги музей ва келажак транспорти: сара суратлар

Ноёб бекатлар, сейсмобардош иншоотлар ва тез ўсиб бораётган тармоқ — булар Марказий Осиёнинг энг гўзал метрополитенларидан бири бўлган Тошкент метросининг шаклланиш ва ривожланиш тарихини акс эттиради
Sputnik
ТОШКЕНТ, 4 фев — Sputnik. Тошкент метрополитени — Марказий Осиё учун тенги йўқ транспорт инфратузилмаси ва меъморий мерос объекти. Унинг қурилиши 1972 йил июль ойида бошланган, биринчи йўналиш — Чилонзор линияси эса 1977 йил 6 ноябрь куни очилган. Бу линия пойтахтнинг зич аҳоли яшайдиган жануби-ғарбий қисмини тарихий марказ билан боғлаб, шаҳар мобиллигини ривожлантиришда муҳим омил бўлди.
Тарихий йўл: ер остидан метрокўприкларгача
Биринчи 9 бекат ишга туширилгач, қурилиш фаол давом эттирилди. 1980 йилда узунлиги 16,3 км бўлган ва 12 бекатдан иборат Чилонзор линияси тўлиқ якунланди.
Унинг ортидан 1984–1991 йиллар давомида тўрт босқичда қурилган Ўзбекистон линияси шаклланди. У Тошкент марказини темир йўл вокзали, Беруний тумани ва шимоли-ғарбий аҳоли пунктлари билан боғлади. Линия узунлиги 14,2 км бўлиб, 11 бекатни ўз ичига олади.
2001 йилда Юнусобод линиясининг биринчи босқичи ишга туширилди, 2020 йилда эса яна икки бекат — "Туркистон" ва "Юнусобод" қўшилди. Бугунги кунда ушбу линия 8 бекатдан иборат бўлиб, йирик турар-жой массивини шаҳар маркази билан боғлайди.
Сўнгги йилларнинг энг йирик лойиҳаларидан бири — 2017 йилда қурилиши бошланган ер усти ҳалқа линияси. 2020 йил августида унинг биринчи босқичи — 11,5 км узунликдаги 7 бекатли участка фойдаланишга топширилди. Шу йили Сергели линияси ҳам очилиб, Тошкентнинг энг йирик массивларидан бирида транспорт қулайлигини сезиларли оширди.
1 / 18

"Ғафур Ғулом" метро бекати (Ўзбекистон линияси)

2 / 18

Станция интерьери Шарқ эстетикасини акс эттирувчи услубда ишлаб чиқилган бўлиб, анъанавий ўзбек нақшлари, мармар ўймакорлиги ва декоратив паннолардан иборат. Марказий зал деворларини безашга алоҳида эътибор қаратиш лозим – бу ерда усталар Чингиз Аҳмаров ва Ислом Қаюмовлар томонидан ишланган Алишер Навоийнинг “Хамса”си нақшли томонидан ўрнатилган паннолар жойлашган.

3 / 18

"Космонавтлар" метро бекати. Космонавтлар исмлари ёзилган барельеф.

4 / 18

"Пахтакор" метро бекати (Чилонзар линияси)

5 / 18

"Пушкин" метро бекати (Чилонзор линияси)

6 / 18

"Алишер Навоий" метро бекати

7 / 18

"Мустақиллик" метро бекати (Чилонзар линияси)

8 / 18

"Ҳамид Олимжон" метро бекати (Чилонзор линияси)

9 / 18

"Космонавтлар" метро бекати (Ўзбекистон линияси)

10 / 18

"Алишер Навои" метро бекати

11 / 18

"Ғафур Ғулом" метро бекати

12 / 18

"Пушкин" метро бекати (Чилонзор линияси)

13 / 18

"Мустақиллик" метро бекати (Чилонзар линияси)

14 / 18

"Космонавтлар" метро бекати (Ўзбекистон линияси)

15 / 18

"Тошкент" метро бекатидаги панно

16 / 18

Ҳамид Олимжон метро бекати (Чилонзор линияси)

17 / 18

"Пахтакор" метро бекати (Чилонзар линияси)

18 / 18

"Тошкент" метро бекати

2020 йил: ривожланишдаги кескин ўсиш
Фақатгина бир йил — 2020 йилда — бирданига 14 та янги бекат очилди, метро тармоғининг умумий узунлиги эса 21,4 км га ошди.
Бугунги кунда метро тармоғи 70,8 км дан ортиқ бўлиб, жами 50 та бекат фаолият кўрсатади. Тизим қуйидаги йўналишлардан иборат:
Чилонзор линияси — 12 бекат
Ўзбекистон линияси — 11 бекат
Юнусобод линияси — 8 бекат
Ер усти ҳалқа линияси — 7 бекат
Сергели линияси — 5 бекат
Пойтахтнинг алоҳида фахри — шаҳар каналлари устидан ўтувчи учта метромост бўлиб, улар МДҲ ҳудуди учун ноёб инженерлик ечимидир.
Архитектура ва хавфсизлик: Тошкент метросининг ташриф қоғози
Тошкент метроси нафақат тармоқ кенглиги, балки ўзига хос меъморий ечимлари билан ҳам машҳур. Ҳар бир бекат — алоҳида бадиий концепция.
"Космонавтлар" бекати чуқур кўк рангдаги панелларда тасвирланган космонавтлар портретлари билан ҳайрат уйғотади. "Алишер Навоий" бекати эса миллий услубда безалиб, минтақадаги энг чиройли ер ости майдонларидан бири ҳисобланади.
Зилзилабардошлик метро қурилишининг энг муҳим талабларидан бири. Бекатлар ва тоннеллар Ўзбекистоннинг сейсмик шароитини инобатга олган ҳолда максимал хавфсизликни таъминлаш учун лойиҳалаштирилган.
2018 йилдан бошлаб метрода фото ва видео олиш расмий равишда рухсат этилди — бу очиқлик ва туризм ривожига туртки бўлди.
"Тошкент метрополитени — бу шунчаки транспорт эмас. Бу даврлар кўзгуси, инженерлик жасорати ва пойтахтнинг маданий рамзи бўлиб, у шаҳар билан бирга ўсишда давом этмоқда."
Йўловчилар оқими ва ҳаракат таркибини янгилаш
Пойтахтнинг ўсиши метрополитен юкламасининг кескин ошишига олиб келди. Агар 2021 йилда метро кунига 300 минг йўловчи ташиган бўлса, бугунги кунда бу кўрсаткич 1 миллиондан ошди.
2024 йил 16 декабрь куни тарихий натижа қайд этилди — бир кунда 1 миллиондан ортиқ йўловчи ташилди. Бу Тошкент метроси тарихидаги мутлақ рекорддир.
Юкламани енгиллаштириш мақсадида ҳаракат таркиби жадал янгиланмоқда.
2021 йилгача атиги 36 та поезд қатнаган бўлса, 2025 йилга келиб уларнинг сони 75 тага етди. Яқин йилларда яна 56 та вагон (14 та поезд) келтирилиши режалаштирилган бўлиб, бу тиғиз соатларда интервалларни янада қисқартириш имконини беради.
Ривожланиш истиқболлари
Яқин йилларда қуйидаги объектлар қурилиши режалаштирилган:
Ҳалқа ер усти линиясининг иккинчи босқичи — 17 км, 9 бекат
Чилонзор линиясининг Тошкент трактор заводигача узайтирилиши — 8,2 км, 4 бекат
Ўзбекистон линиясининг Қоракамиш массивигача давом эттирилиши — 3,2 км, 2 бекат
Ушбу лойиҳалар узоқ ҳудудларда яшовчи аҳоли учун транспорт қулайлигини ошириш ва шаҳар мобиллигини яхшилашга хизмат қилади.
"Эстампнинг қайтиши" — устоз ва шогирдлар мулоқоти