ТОШКЕНТ, 29 ноя — Sputnik. Ўзбекистон Фанлар академияси (ЎзФА) Материалшунослик институти олимлари иссиқхоналарни ҳеч қандай ёқилғи ишлатмасдан ва ҳавога чиқиндисиз иситишга имкон берувчи технологияни тақдим этишди.
“Материалшунослик институти биринчи марта иссиқхона плёнкаларига мўлжалланган нанокомпозит заррачаларни яратди, улар қуёш нурини "ақлли" иссиқликка айлантиради ва иссиқхона ичидаги ҳароратни автоматик равишда тартибга солишга ёрдам беради”, - дейилади ЎзФА хабарида.
Қайд этилишича, бу заррачалар кучли ультрабинафша нурини сўриб, уни юмшоқ инфрақизил нурга айлантиради, бу эса тупроқ ва ҳавони самарали иситади.
“Ақлли” плёнка технологияси
© ЎзФа
Иссиқхоналарда ўтказилган тажрибалар қуйидаги натижаларни кўрсатган:
ташқи ҳаво ҳарорати –3…–7 °C бўлган шароитда ҳам янги плёнка қопланган иссиқхона ичидаги ҳарорат барқарор +5…+7 °Cдаражани ташкил этган (оддий плёнкаларда бу кўрсаткич одатда 0…+2 °C атрофида);
қиш фаслида қўшимча иситиш ускуналарисиз ёки минимал иситиш билан ишлаш имконияти вужудга келади;
ёзда эса аксинча, иссиқхона ичидаги ҳарорат 6–9 °C га пастроқ бўлиб, ўсимликларни ортиқча қизиб кетишдан ҳимоя қилади ва стресс ҳолатини камайтиради.
Кучайтирилган инфрақизил нур оқими ҳисобига фотосинтез жараёни тезлашади, ўсимликлар эса 1,5–2 баравар тезроқ ўсиши кузатилган. Синов натижаларига кўра:
иситиш учун энергия сарфи (газ, кўмир, мазут ва бошқалар) 60–80 фоиздан ортиқ қисқаради;
иссиқхона хўжалигида ёқилғи ёқилиши билан боғлиқ ифлослантирувчи газлар атмосферага деярли чиқмайди;
ҳосилдорлик 35–50 фоизгача ошади;
суғориш суви сарфи ўртача 30 фоизга, махсус гидрогеллар қўлланганида эса 90 фоизгача камаяди;
плёнкаларнинг мустаҳкамлиги тахминан 3 баравар ошиб, уларнинг хизмат муддати узаяди ва пластик чиқиндилар миқдори камаяди.
Олимларнинг таъкидлашича, мазкур ишланма амалда иссиқхоналар учун “яшил иссиқлик” концепциясини амалга оширади: энергия анъанавий қувурлар ёки тутун трубаларидан эмас, балки қуёш нурларидан олинади.
Бу ишланма мамлакат учун “тоза иссиқхоналар” соҳасида технологик етакчилардан бири бўлиши, озиқ-овқат хавфсизлиги, фермерларни қўллаб-қувватлаш ва атмосферага чиқиндиларни реал камайтириш имконини бериши айтиляпти.