ТОШКЕНТ, 4 апр — Sputnik. АҚШ қандай қилиб Европани сотиб олди, РИА Новостида таҳлилий мақола эълон қилинди. Қуйида ушбу мақоланинг қисқартирилган таржимаси.
Мегафондлар
2008-2009 йиллардаги глобал молиявий инқироздан сўнг АҚШда мегафондлар пайдо бўлди. Банкларда сармоялар учун фоиз ставка деярли нолга тенг бўлганлиги сабабли АҚШ аҳолиси ўз пулларини АҚШдан ташқарига инвестициялар билан шуғулланадиган яхшироқ фоиз ставкаларини ваъда қилган мегафондларга кирита бошлади.
Натижада "BlackRock", "Vanguard" каби улкан фондлар пайдо бўлди ва уларнинг активлари одатийдан 3 баробарга ошириб, 15,1 триллион долларга етди.
Ва ушбу жамғармалар бутун дунёдаги энг йирик банклар ва компаниялар акцияларининг назорат қилувчи улушларини оммавий равишда сотиб олишни бошлашди. Аксарият ҳоллардан АҚШ ҳукумати ёрдами билан.
Европа банклари устидан назорат ўрнатиш
2008 йилдан кейинги 10 йил давомида АҚШ ўзининг мегафондлари орқали Европа Иттифоқининг энг йирик 20 та банкларининг 16таси устидан назорат ўрнатди. Ушбу банкларнинг умумий активлари қиймати 16,7 трлн доллар бўлиб, бу ЕИнинг жами активларнинг 80%ни ташкил қилади.
Ҳайратланарлиси, ушбу банкларнинг назорат акциялари пакетини сотиб олиш АҚШга атиги 300 миллиард долларга тушган. Чунки АҚШ уларнинг акциялари нархини туширишда барча воситалардан фойдаланган: АҚШ ҳукуматининг улкан жарималари (BNP Paribas, UBS, "Deutsche Bank"), турли шов-шоувли судлар (LIBOR ва "Forex") ва ҳоказо.
Натижада АҚШ жаҳон валюта бозорлари устидан устувор назоратни қўлга киритди. Ваҳоланки, ушбу бозорда 2007 йилда 45% улуш билан Европа банклари хўжайинлик қилаётган эди. 2017 йилда эса валюта алмашинув операцияларининг 72% - АҚШ назорати остидаги банклар қўлига ўтди. Евро эса жаҳон резерв валютаси бўлиш истиқболини абадий йўқотди.
Как европейские банки стали американскими
© РИА Новости
АҚШ учун ишлаган Германия канцлери
Ангела Меркелнинг Германия канцлери сифатидаги 16 йиллик фаолияти натижасида Германиянинг энг йирик ва 30 та компаниядан 24 таси Америка бошқарув назоратига ўтди, банклар ва суғурта компанияларининг капиталлашуви (акциялар нархи) эса 70% дан ортиқ пасайди.
Меркель қўллаган чоралар аксарият ҳолларда Германия иқтисодий салоҳиятини чеклаш учун амалга оширилган.
Германия ўз фаровонлигининг 3 та устунидан маҳрум бўлди - Россиянинг арзон гази, Хитойнинг улкан бозори ва НАТОнинг арзон ҳарбий ҳимояси.
Хулосалар
Буларнинг барчаси Европада узоқ муддатли иқтисодий пасайиш бўлишидан далолат беради. Аксарият ЕИ давлатларида ўз ҳукуматидан норозилик ортиб бормоқда, либерал элиталар ўрнини миллий қарашли элиталар эгаллаш арафасида. Умуман олганда, коллектив Ғарб Америка вассалларига айланмоқда.
Европа бу борада Америка ўз рақиби сифатида йўқ қилган Япония йўлини такрорламоқда. Майкл Беклининг "The Foreign Affairs" журналида ёзишича, 1995 йилда японлар америкаликларга қараганда ўртача 50 фоизга бой бўлган бўлса, 2024 йилга келиб америкаликлар японлардан 140 фоизга бойиб кетган.
Европа бу борада Америка ўз рақиби сифатида йўқ қилган Япония йўлини такрорламоқда. Майкл Беклининг "The Foreign Affairs" журналида ёзишича, 1995 йилда японлар америкаликларга қараганда ўртача 50 фоизга бой бўлган бўлса, 2024 йилга келиб америкаликлар японлардан 140 фоизга бойиб кетган.
Европага ҳам аввал молиявий инқироз, кейин ковид ва ниҳоят Украина инқирози путр етказди. Америка мегафондлари эса бундан тўлиқ фойдаланиб, Европанинг иқтисодий суверенитети устидан назорат ўрнатди.
Асосий хулоса шуки, АҚШ ўзининг олдинги “глобаллашув” стратегиясидан воз кечиб, ўз чегаралари ҳудудида иқтисодий ва технологик қудратни қайта тиклашга умид қилмоқда, деб ёзади ўз мақоласида Россиянинг Британиядаги собиқ элчиси Александр Яковенко.
Бунда, иқтисодий вассалга айланган Европа Американи янги, технологик қайта саноатлаштириш манбаи ролини ўйнайди. Яъни Европанинг илғор компаниялари ўз саноат қувватларини Америкага кўчиради.